Resultaten

LICHTVELD, L.A.M.; SOUTENDIJK, G.; UITGEVERIJEN, CLANDESTIEN/ILLEGAAL, DE DISTELVINK; POËZIE; POLITIEKE STROMING, SOCIAAL-DEMOCRATISCH

Objectnr. 15532

Rijmprent ter gelegenheid van de 1 mei-viering 1945, met een gedicht van N. Slob (pseudoniem van de ook als 'Albert Helman' bekende Lodewijk Alphonsus Maria Lichtveld) en een houtsnede van Ger Soutendijk. Afgebeeld is een man met een vogel op zijn linkerarm en een knots in zijn rechterhand. Daaronder een vers van de maker over de verloren gegane vrijheid met de titel: 'Een Meidag is hij ons ontvlogen'. Datering 1 mei 1945. Onderaan staat dat de rijmprent is verspreid onder vrienden van uitgeverij De Distelvink.

POLAK, W.; POLAK-BIET, B.; SCHATZ, P.; SCHATZ, L.; VERZETSGROEP, VRIJE GROEPEN DEN HAAG; VERZET, JOODS; ONDERDUIK; VERVALSINGSWERK; PERS, ILLEGAAL, HET PAROOL; UITGEVERIJEN, CLANDESTIEN/ILLEGAAL; DEN HAAG

Objectnr. 9138

Archief van W. Polak. W. (Wim) Polak, schuilnaam Wim Andringa. Gehuwd met Bea Biet, schuilnaam Wilhelmina van Beek. Verzetsdeelnemer, naamgenoot van de Amsterdamse burgemeester.

Wim Polak dook in 1942 als Jood onder en ging zich wijden aan het verzet. Vanaf 1943 was hij met zijn vriendin Bea Biet actief in de Vrije Groepen Den Haag. Dit waren onderduikhelpers uit links-socialistische kring. Daarnaast hadden ze samen met Sem Presser en Leo Schatz een clandestiene uitgeverij, De Telg, en verzorgden en verspreidden ze de Haagse editie van 'Het Parool'.
In 1944 zijn Wim en Bea clandestien getrouwd onder de valse namen Wim Andringa en Wilhelmina van Beek.

Het archief bevat naast officiële documenten vervalsingen en materiaal ten behoeve van vervalsingen.

HARMSEN, C.; AMSTERDAM; DEDEMSVAART; FINANCIERING VERZET; UITGEVERIJEN, CLANDESTIEN/ILLEGAAL; GEVANGENIS, WETERINGSCHANS

Objectnr. 10686

Archief van C. Harmsen. Cornelis Harmsen. Schuilnaam Piet van Soest. Verzetsdeelnemer.

Begin 1941 ontwierp Cornelis Harmsen twee soorten briefpapier met een anti-Duitse illustratie. Het werd clandestien gedrukt en verkocht ten behoeve van de hulp aan onderduikers. In januari 1942 werd Harmsen in verband hiermee en tevens vanwege de verspreiding van het illegale 'Vrij Nederland', gearresteerd. Na zes weken in het Huis van Bewaring aan de Amsterdamse Weteringschans en drie maanden in kamp Amersfoort werd hij vrijgelaten vanwege de verjaardag van Adolf Hitler. Later dook hij vanwege de arbeidsinzet als Piet van Soest onder in Dedemsvaart. Voor het lokale verzet aldaar verrichtte hij vervalsingswerk.

Het archief bevat twee bladen met propagandateksten.

VERSÉLEWEL DE WITT HAMER, J.J.; PERS, ILLEGAAL, HILVERSUM III; UITGEVERIJEN, CLANDESTIEN/ILLEGAAL; POËZIE

Objectnr. 10676

Linoleumsneden ten behoeve van het illegale blad 'Hilversum III' en de clandestiene dichtbundel 'Vier Jaar':

1. omslag kerstnummer 1944
2. frontkaart, afgebeeld in nr. 23, 5 mei 1945
3. omslag afscheidsnummer, 14 mei 1945, met tekst 'Nederland Herrijst' op houten blok
4. kleine kop van 3de jaargang (blauwe inkt) op houten blok
5. 13 illustraties van clandestiene dichtbundel 'Vier Jaar'
6. voorplaat van nr. 6, 1945
7. hakenkruis met kop Hitler, uit no. 35, 1944, op houten blok
8. 4 koppen van de 2de jaargang (waarvan 3 op houten blok)
9. kleurenplaat uit nr. 1, 1945

Van 10 augustus 1943 tot en met 14 mei 1945 verscheen onregelmatig het illegale blad "Hilversum III'. Het werd opgericht en gemaakt door Leo Verbeek, Theo Horsthuis en de broers Jan en Jaap Verséwel de Witt Hamer. Drukkerij Buijze uit Noordwijk en vier ondergedoken piloten verleenden hun medewerking. In mei 1944 gaven de vier jongens ook een clandestiene dichtbundel uit met zelfgeschreven gedichten, getiteld 'Vier Jaar'.

TOONDER, M.; KUNST EN CULTUUR; UITGEVERIJEN, CLANDESTIEN/ILLEGAAL

Objectnr. 13738

Zeven fotonegatieven rond de studio van Marten Toonder. Ongedateerde opnamen.

1-5. negatieven: producten van de Maarten Toonder-studio, waaronder de grachtengevel van drukkerij David en het interieur.
6-7. negatieven: montage van een film.

ORANJEVERERING; BEVRIJDING; PERS, ILLEGAAL; OVERVALLEN; DISTRIBUTIE; RADIO, ILLEGAAL LUISTEREN NAAR; DOLLE DINSDAG; STAKING, SPOORWEGSTAKING; OORLOGSHUMOR; ONDERDUIK; UITGEVERIJEN, CLANDESTIEN/ILLEGAAL, DE BEZIGE BIJ

Objectnr. 15556

'Vrijheidskalender' met zes humoristische afbeeldingen. Clandestiene uitgave van De Bezige Bij, september 1944.

1. Voorpagina: foto van koningin Wilhelmina en tekening met symbolen van de vergane Duitse glorie en de opkomst van de zon boven een Nederlands landschap
2. onderduikers letterlijk onder water en vergeefs vissende Duitsers in bootjes
3. overval distributiekantoor met vrolijke mensenmenigte
4. illegaal luisteren naar radio in varkensschuur
5. redactie van illegale krant letterlijk onder de grond met vergeefs speurende Duitsers
6. vluchtende leden van de NSB op Dolle Dinsdag
7. Duitsers proberen vergeefs een door een staking lamgelegde trein aan de gang te krijgen

MANSVELT, J. VAN; HELLENBERG HUBAR, J. VAN; EGGINK, W.; AMELING, B.; EGODOCUMENTEN; VERZET, UNIVERSITEITEN/STUDENTEN; BS; PERS, ILLEGAAL, ONS VOLK; PERS, ILLEGAAL, ORANJE-BULLETIN; UITGEVERIJEN, CLANDESTIEN/ILLEGAAL, DE BEZIGE BIJ; NEDERLANDS-INDIË; POËZIE; LITERATUUR, CLANDESTIEN/ILLEGAAL; ZUIVERINGEN; UTRECHT

Objectnr. 16173

Archief van Jan van Mansvelt. Verzetsdeelnemer.

Kern van het archief zijn documenten van drie studenten aan de Rijksuniversiteit Utrecht (RUU): Joyce van Hellenberg Hubar, Jan van Mansvelt en Wim Eggink.

Joyce, of Joanna, of Hans, of voluit Joanna Wilhelmina Tecla Maria van Hellenberg Hubar trouwde 31 juli 1944 met de geografiestudent Willem Eggink (geboren 1920). Hij zat toen al wegens verzetswerk in de gevangenis. Politiek was hij liberaal (lid van de Bond van Jong-Liberalen). In de oorlog stond Eggink vooraan in het studentenverzet (Raad van Negen) en werkte hij mee aan de illegale bladen 'Slaet op den Trommele', 'Ons Volk' en 'Sol Justitiae', een studentenblad. In januari 1944 werd Eggink gearresteerd wegens verspreiding van 'Het Parool'; op 1 april 1945 stierf hij als gevangene in het Duitse Hameln. De weduwe Eggink trouwde na de oorlog met Jan van Mansvelt. Deze was in de oorlog medewerker geweest van 'Ons Volk'; samen met J.C. Woestenburg zorgde hij ervoor dat ook in Gennep een oplage van de krant kon worden gedrukt. Verder had Van Mansvelt blijkbaar enige betrokkenheid bij Indonesië, waarschijnlijk omdat zijn moeder daar geboren was.

In de collectie zijn veel persoonlijke stukken te vinden ook met betrekking tot de families van de drie verzetslieden. Verder materiaal over de illegale bladen, stukken met betrekking tot de BS en allerlei valse identiteitspapieren. Ook een stempel, enkele boeken en cliché's behoren tot de collectie.

GILHUIS, H.; KONINGH, H. DE; LINKS, K.L.; DEN HAAG; BS; PERS, ILLEGAAL, HET PAROOL; PERS, ILLEGAAL, VRIJ NEDERLAND; PERS, ILLEGAAL, TROUW; LITERATUUR, CLANDESTIEN/ILLEGAAL; POËZIE; UITGEVERIJEN, CLANDESTIEN/ILLEGAAL; UITGEVERIJEN, CLANDESTIEN/ILLEGAAL, DE BEZIGE BIJ

Objectnr. 12577

Archief van H. Gilhuis. H. (Henk) Gilhuis. Verzetsdeelnemer.

Henk Gilhuis werd in 1928 in de Haagse Schilderswijk geboren in een socialistisch gezin. Als veertienjarige kwam hij in 1942 in dienst op een leerlingcontract bij de boekbinderij van Huibert de Koningh. Hij werkte bij de afdeling die particulier werk deed, het met de hand inbinden van boeken. Dit gebeurde op de bovenverdieping van de binderij. Beneden werden vooral partijen gedaan, bijvoorbeeld de telefoonboeken van de PTT. Boven was ook een kleine kantoordrukkerij, een vroege vorm van offset-druk op A4 formaat.

Boven vond het illegale werk plaats, deels uitgevoerd door de drukker Freriks. Alle mederwerkers boven wisten ervan af en werkten eraan mee, ook de leerling Gilhuis. Hij raakte erbij betrokken toen ze de Vrijheidskalender maakten, hij hielp bij het afdrukken van de foto van koningin Wilhelmina in de doka. Voor die kalender werden tekeningen gemaakt door Karel Links. Hij was via Freriks betrokken geraakt bij het vervalsen van persoonsbewijzen en hij was door Huib de Koningh geïntroduceerd bij Uitgeverij de Bezige Bij. Hij maakte verder ondermeer de tekeningen voor 'Moffenspiegel' en 'Ondergrondse borrelingskes'.

Verder drukten ze in de kleine drukkerij soms 'Trouw', vaker 'Het Parool'. Ondanks het wegvallen van de stroom aan het einde van de oorlog werd dit met handkracht dagelijks gedaan. Voorts 'Vrij Nederland'. Zij stencilden ook wel wat materiaal. Allerlei illegale boekjes werden door hen ingebonden. De 'Moffenspiegel' is bij hen gedrukt. In een naoorlogs exemplaar wordt H. de Koningh dan ook bedankt voor zijn inspanningen daarvoor. Het boekje met tekeningen over de RAF is ook door hen uitgegeven. Huibje de Koningh bedacht de naam van de uitgeverij Kuipje Honingh als anagram van zijn naam.

In het omvangrijke archief zijn allerlei illegale bladen, boeken, prenten en pamfletten te vinden. Een deel ervan heeft niet direct met de binderij van de Koningh te maken, bijvoorbeeld 'Oranjebulletin', 'De Waarheid', 'De Telex" en 'Het Vrije Geluid"'.

INDEN, T.H.J.M.; INDEN-REISS, D.; SCHEPS, J.H.; GRAAF, N.H. DE; WIBAUT, F.P.; POLITIEKE STROMING, SOCIAAL-DEMOCRATISCH; RELIGIE; UITGEVERIJEN, CLANDESTIEN/ILLEGAAL; PERS, ILLEGAAL, HET PAROOL; JODENVERVOLGING; ONDERDUIK; CONCENTRATIEKAMP, VUGHT; RECHTSVERVOLGING, DOOR BEZETTER; BEROEPSGROEP, AMBTENAREN; CONCENTRATIEKAMP, AMERSFOORT

Objectnr. 11664

Archief van Th.H.J.M. Inden. Theodorus Hermannus Josephus Maria (Theo) Inden, geboren 11 augustus 1896 - overleden 9 juli 1974. Gehuwd met Dirkje (Dick) Reiss. Verzetsdeelnemer.

Theo Inden en Dick Reiss waren actief in de illegale pers/uitgeverij en met de hulp aan onderduikers. Al voor de oorlog waren ze in contact gekomen met de evangelist en SDAP-er Johannes Hermanus (Johan) Scheps (13 juli 1900 - 3 oktober 1993), die na zijn tijd als evangelist in Vlaanderen in Nederland veelvuldig optrad als spreker van Indens Protestantse Debat Klub. Vanaf het begin van de oorlog verzette Scheps zich in brochures, die hij onder zijn eigen naam uitgaf, tegen de NSB en samenwerking met de bezetter. Deze brochures werden uitgegeven door 'Op Korte Golf', de uitgeverij die hij samen met Theo Inden had. Vanaf 1941 woonde Scheps zelfs bij de familie Inden, hoewel hij in latere oorlogsjaren moest onderduiken en van adres naar adres zwierf.

Scheps werd door zijn openlijke verzet al spoedig gezocht door de Duitsers, zodat hij gedwongen was toch onder schuilnamen of anoniem te gaan werken. Hij reisde het land rond en sprak voor groepjes mensen. Daarnaast bleef hij een actief schrijver. Theo Inden was hem behulpzaam bij het uitgeven van brochures. Ook maakte hij allerlei vervalsingen, werkte voor de groep rond 'Het Parool” en Koos Vorrink en stelde hij zijn huis beschikbaar als een doorgangshuis voor onderduikers. Later verbleven er voor langere tijd een Joodse jongeman en zijn ouders bij de Indens in Den Dolder.

Op 9 september 1943 werd Theo Inden gearresteerd toen hij in Amsterdam exemplaren van de “Politieke Katechismus” ging ophalen. Hij hield vol dat hij de 'Heidelbergsche Katechismus' kwam ophalen en aangezien er ook verder niet veel bewijs tegen hem was, aangezien zijn vrouw al het belastende materiaal had kunnen verstoppen voor de huiszoeking plaatsvond, werd hij uiteindelijk na een paar maanden gevangenschap in kamp Vught op 15 oktober 1944 vrijgesproken. Ondertussen was echter in februari 1944 Scheps ook gearresteerd voor het reizen met een vals persoonsbewijs. De Duitsers kwamen er niet achter dat hij de schrijver was van allerlei verboden werken als de 'Politieke Katechismus' en hij werd dus relatief mild gestraft. Dit had nog milder kunnen zijn als hij een verklaring ondertekend had waarin hij beloofde na vrijlating niet meer te publiceren. Hij verbleef tot februari 1945 in kamp Amersfoort, toen hij met behulp van een geldsom betaald aan een Duitser, vrijkwam.

De collectie omvat vooral correspondentie. Hierbij gaat het voornamelijk om correspondentie met mensen die betrokken waren bij 'vriend S', oftewel Scheps en mogelijk wat voor hem konden betekenen. Ook zitten er stukken bij met betrekking tot de gevangenschap van Inden.

BLOMMESTEIN, C.E. VAN; UITGEVERIJEN, CLANDESTIEN/ILLEGAAL, DE BEZIGE BIJ; VERZET, UNIVERSITEITEN/STUDENTEN; UTRECHT

Objectnr. 2700

Archief van Charles Eugène ('Charles') van Blommestein. (Soekaboemi (Nederlands-Indië), 12 november 1919 - 1991). Verzetsdeelnemer.

Charles van Blommestein studeerde tijdens de oorlog in Utrecht indologie en richtte samen met Geert Lubberhuizen de clandestiene uitgeverij De Bezige Bij op.

De collectie bestaat uit enkele studiebescheiden, waaronder een collegekaart.

BLOMMESTEIN, C.E. VAN; LUBBERHUIZEN, G.; VERZET, UNIVERSITEITEN/STUDENTEN; UITGEVERIJEN, CLANDESTIEN/ILLEGAAL, DE BEZIGE BIJ

Objectnr. 2701

Foto van de installatie van het dispuut G.K. van Hogendorp van het Utrechts studentencorps. In het midden met de hand op de knie Charles van Blommestein, in de achterste rij met geruite stropdas Geert Lubberhuizen. Opname 17 november 1941.

Charles Eugène ('Charles') van Blommestein. (Soekaboemi (Nederlands-Indië), 12 november 1919 - 1991) en Geertjan ('Geert') Lubberhuizen, Geertjan (Schoten (N.H.) 15 maart 1916- Cornamona (Ierland) 18 juli 1984) richtten in 1943 de clandestiene uitgeverij De Bezige Bij op.

WEIDEMA, F.; UITGEVERIJEN, CLANDESTIEN/ILLEGAAL, DE BEZIGE BIJ

Objectnr. 2702

De schilder en grafisch ontwerper Fedde Weidema (1915-2000) maakte tijdens de oorlog illustraties voor uitgaven van de clandestiene uitgeverij De Bezige Bij.

De collectie bestaat uit ontwerpen voor illustraties:
-ontwerp voor een illustratie voor het boekje 'WA man' van Theun de Vries, dat in 1944 bij De Doezende Dar (=De Bezige Bij) zou verschijnen.
-ontwerpen voor het boekje Vanitas, 1945, is na de oorlog door De Bezige Bij uitgegeven.

KATE, H. TEN; FREDERIKS, A.; UITGEVERIJEN, CLANDESTIEN/ILLEGAAL, HET STICHTSE PEPERTJE; PERS, ILLEGAAL, ONS VOLK; PERS, ILLEGAAL, ORANJE-BULLETIN; OORLOGSHUMOR; BEVRIJDING; RADIO ORANJE; FINANCIERING VERZET; VERZET, UNIVERSITEITEN/STUDENTEN; UTRECHT

Objectnr. 13339

Archief van H. ten Kate. Verzetsdeelnemer.

Het echtpaar Ten Kate werd - waarschijnlijk in 1944 - gevraagd de officiële bewoners te worden van het pand aan de Oude Gracht in Utrecht, waar de door studenten bestierde illegale bladen 'Ons Volk', 'het Oranje Bulletin' en de clandestiene uitgeverij Het Stichtse Pepertje huisden. Daarbij waren de studenten Frits Sobels, Bob Ameling en Hans Muus betrokken. Het pand was van een Joodse kapper die was gedeporteerd. Het Stichtse Pepertje drukte vooral humoristische publicaties waarmee geld verdiend werd om illegale activiteiten te bekostigen. Voor de drukkerij op zolder werd illegaal stroom afgetapt. Daardoor konden de Ten Kates naar Radio Oranje luisteren. De nieuwsberichten die ze daar hoorden typten ze over en verspreidden ze onder kennissen.

De collectie bestaat uit van Radio Oranje overgenomen nieuwsberichten en van drukproeven van 'Ons Volk' en de uitgeverij, onder andere van het door Andries Frederiks (1907-1999) onder het pseudoniem Tijl geïllustreerde 'Berlijn februari 1945' en 'Utrecht liberated'.

UITGEVERIJEN, CLANDESTIEN/ILLEGAAL, HET STICHTSE PEPERTJE; PERS, ILLEGAAL, ORANJE-BULLETIN; PERS, ILLEGAAL, ONS VOLK; VERZET, UNIVERSITEITEN/STUDENTEN; UTRECHT

Objectnr. 13348

Foto van de panden op de hoek Oude gracht/Korte Smeestraat in Utrecht. Op de zolder van nummer 306bis, het tweede pand van links, werden de door Utrechtse studenten gemaakte illegale bladen 'Ons Volk' en 'Het Oranje Bulletin' gedrukt. Ook was hier de in september 1944 opgerichte uitgeverij Het Stichtse Pepertje gevestigd. Voor het zolderraam hangt een plakkaat met de tekst: 'drukkerij Ons Volk'. Opname 7 mei 1945.

KUNST EN CULTUUR; UITGEVERIJEN, CLANDESTIEN/ILLEGAAL, DE BEZIGE BIJ; BEVRIJDING; INUNDATIES; CAPITULATIE; OORLOGSHANDELINGEN

Objectnr. 6494

Rijmprent en bundel

1.Rijmprent 'Ondergeloopen Land'. Uitgave 1945 (naoorlogs). Op posterformaat uitgegeven door uitgeverij De Bezige Bij, januari 1945.
2. Omslag met voorop een gedichtje over een 'mof' op sterk water. Ingevoegd zijn vijf losse rijmprenten met gedichten. Enkele van die gedichten gaan over de oorlog, maar er zijn ook wat meer algemene gedichten bij, bijvoorbeeld een gedicht van Hendrik Marsman. Uitgegeven door Jan de Cler, Amsterdam. Uitgave 1945 (naoorlogs).