Resultaten

LEEUW, H. DE; LEEUW, A. DE; STERNHEIM, E.; JODENVERVOLGING; EGODOCUMENTEN; JOODSE RAAD; CONCENTRATIEKAMP, WESTERBORK; CONCENTRATIEKAMP, SOBIBOR; AMSTERDAM

Objectnr. 1206

Archief van Herman de Leeuw (Hilversum, 29 maart 1904 - Amsterdam, 10 juni 1993). Jodenvervolging.

Herman de Leeuw is een vermoedelijk Joodse inwoner van Amsterdam. Het archief betreft een aantal briefjes en kaarten uit kamp Westerbork aan Herman de Leeuw, per adres Prinsengracht 766, Amsterdam. Het gaat voornamelijk om zijn vader Herman de Leeuw (Hilversum, 19 maart 1867 - Sobibor, 21 mei 1943) en zijn moeder Elisabeth ('Bets') Sternheim (Utrecht, 21 februari 1877-Amsterdam, 21 april 1956)

MICHAELIS, K.; OOSTINDIE, A.; JODENVERVOLGING; CONCENTRATIEKAMP, SOBIBOR

Objectnr. 15619

Fotonegatief (reproductie) met Kurt Michaëlis (9 jaar) en zijn Amsterdamse buurmeisje Anneke Oostindië. Kurt was het broertje van Ruth Michaëlis, beter bekend als Marijke Brown van 'De Verhalenman'. Kurt is evenals zijn ouders in kamp Sobibor omgekomen.

LONDON, V.; LONDON, I.; JODENVERVOLGING; CONCENTRATIEKAMP, WESTERBORK; CONCENTRATIEKAMP, SOBIBOR; POËZIE

Objectnr. 15280

Archief van Ilse London, geboren 1916 - overleden Sobibor 4 juni 1943 en Vera London, geboren 1917 - overleden Sobibor 4 juni 1943. Jodenvervolging.

Het archief omvat brieven, boeken van Ilse London en een schoolalbum van Vera London. Ilse werkte bij de firma Stokvis, waar ze de zuster van de schenkster leerde kennen. De zussen London zijn hun moeder in mei 1943 naar kamp Westerbork gevolgd, waarna zij beiden op 4 juni 1943 in Sobibor zijn vermoord.

VRIES, H. DE; ENGELANDVAARDERS; REPATRIËRING; JODENVERVOLGING; CONCENTRATIEKAMP, SOBIBOR; EGODOCUMENTEN

Objectnr. 16271

Archief van H. de Vries. H. (Hartog) de Vries, geboren 1907 - overleden 1985. Engelandvaarder, Jodenvervolging. Tweemaal gehuwd, kinderen.

Hartog de Vries was een Amsterdamse effectenhandelaar. Hij diende op de Grebbeberg, werd krijgsgevangen gemaakt en wist vanuit de ziekenboeg in Breda via België naar Engeland te ontkomen. In geallieerde dienst werkte hij vanaf januari 1945 als verbindingsofficier voor de repatriëringsdienst door heel Europa. Na de oorlog bleken zijn eerste vrouw, zoon en dochter in concentratiekamp Sobibor vermoord te zijn.

GROOT-DE LANGE, R.Z. DE; HEINSIUS, J.; JODENVERVOLGING; CONCENTRATIEKAMP, SOBIBOR; ONDERWIJS; EGODOCUMENTEN; AMSTERDAM

Objectnr. 3790

Archief van Rebecca Zippora ('Bep') de Groot-de Lange (Amsterdam, 27 december 1920 - Sobibor, 4 juni 1943). Jodenvervolging.

Rebecca de Groot-de Lange was een joodse onderwijzeres uit Amsterdam. Uit correspondentie met haar vriendin Jo Heinsius blijkt dat zij in ieder geval in de periode september 1941 - augustus 1942 werkzaam moet zijn geweest op de President Brandtschool in Amsterdam - een school speciaal voor Joodse kinderen. Op 25 juni 1942 trouwde Rebecca met de eveneens Joodse Harry de Groot, een accountant die rond dezelfde tijd een baan bij de Joodse Raad kreeg en daarom - net als Rebecca - uitstel van deportatie kreeg. Op 26 mei 1943 werden zij, samen met Rebecca's ouders, thuis opgepakt en naar Kamp Westerbork gedeporteerd. Vandaar gingen ze 1 juni 1943 op transport naar het concentratiekamp Sobibor, waar zij allen direct na aankomst op 4 juni 1943 werden omgebracht. Ook Rebecca's jongere broer Manuel overleefde de oorlog niet. Van het gezin De Lange overleefde alleen het oudste kind Lena de oorlog in onderduik.

De collectie bestaat uit drie brieven van aan haar vriendin Jo Heinsius in Edam, ook een lerares.

MUELLER, A.G.; CONCENTRATIEKAMP, AUSCHWITZ; CONCENTRATIEKAMP, SOBIBOR; HOLOCAUST

Objectnr. 2023

Archief van A.G. Müller. De heer of mevrouw A.G. Müller.

Overzichten van aangiften van overlijden gedaan voor vermisten. 'Krachtens het bepaalde in artikel 2 van de Wet van 2 Juni 1949 ('Staatsblad' no. J 227), is op heden ... vanwege de Minister van Justitie aangifte gedaan van het overlijden op de hieronder vermelde data en plaatsen van de daarbij aangegeven vermisten, zulks bij de ambtenaren van de burgerlijke stand van de gemeente waar de vermiste laatstelijk woonachtig was.' Het gaat hierbij voornamelijk om vervolgden die zijn omgekomen in de kampen Auschwitz en Sobibor.

Het archief omvat drie overzichten van aangiften van overlijden. Het archief is vernoemd naar de schenker.

LUZA, B.; CPN; VERZET, JOODS; PERS, ILLEGAAL, DE WAARHEID; BEDRIJF, HOLLANDIA KATTENBURG; GEVANGENIS, SCHEVENINGEN; TERECHTSTELLINGEN; CONCENTRATIEKAMP, SOBIBOR

Objectnr. 9864

Archief van B. Luza. B. (Bernard) Luza, geboren 10 december 1903 - overleden Scheveningen 15 februari 1943. Jodenvervolging. Gehuwd met Clara van Os, geboren 31 oktober 1901 - overleden Sobibor 7 mei 1943. Een kind, Eva Luza, 19 mei 1928 - Sobibor 7 mei 1943.

Bernard Luza was vanaf 1939 werkzaam bij de afdeling waar regenjassen waterdicht gemaakt werden van de textielfabriek Hollandia-Kattenburg in Amsterdam. Sinds 1935 was hij actief lid van de CPN.

Op woensdag 11 november 1942 deed de Sicherheitspolizei onder leiding van Willy Lages een inval in de Hollandia-fabrieken. Alle uitgangen werden afgezet en de Joodse medewerkers van het bedrijf werden ‘s avonds weggevoerd. Ook Bernard werd gearresteerd. In januari 1943 werd tegen hem en vier andere werknemers van Hollandia in Utrecht een proces gevoerd. Zij werden ervan beschuldigd in het Hollandia-bedrijf het illegale blad 'De Waarheid' te hebben verspreid en te hebben opgeroepen tot sabotage van de voor het Duitse leger bestemde productie door langzaam te werken of de lopende band onklaar te maken. Luza werd beschouwd als de leider van de groep en hij werd ter dood veroordeeld. Bernard Luza is op 15 februari 1943 in Scheveningen geëxecuteerd.

De collectie bevat een kopie van de afscheidsbrief van Bernard aan zijn vrouw Clara van Os en hun dochter Eva. Zijn vrouw en dochter zijn enkele maanden later in het concentratiekamp Sobibor vermoord.

LEEUWE-DE JONG, G. DE; JODENVERVOLGING; SPAANSE BURGEROORLOG; AMSTERDAM; CONCENTRATIEKAMP, SOBIBOR

Objectnr. 17450

Fotografisch portret van Gezina de Leeuwe-de Jong met haar vier kinderen tegen een lichte effen achtergrond, grofkorrelige reproductie. Ongedateerde opname. Plus portret van Gezina, eveneens onscherp.

Gezina de Leeuwe-de Jong (Assen 10 december 1907 - Sobibor 21 mei 1943). Haar echtgenoot Louis de Leeuwe was vrijwilliger in de Spaanse Burgeroorlog en werd in kamp Amersfoort omgebracht. De vier kinderen heetten: Sientje Rika, Barend, Philip en Joseph. Het laatst bekende adres van de Joodse familie De Leeuwe is Eerste Looiersdwarsstraat 3 huis, Amsterdam. De kinderen zijn op dezelfde dag als hun moeder in het concentratiekamp Sobibor omgebracht.

SMEER-PAGRACH, B.; SMEER, E.; GAZAN, H.; POL, J. VAN DER; CONCENTRATIEKAMP, WESTERBORK; CONCENTRATIEKAMP, SOBIBOR; EGODOCUMENTEN; JODENVERVOLGING; HOLTEN

Objectnr. 17991

Archief van Betta Smeer-Pagrach ( 19-6-1889 - Sobibor, 28-5-1943). Oorlogsslachtoffer.

In mei 1943 werd weduwe Betta Smeer-Pagrach uit Holten, moeder van 3 dochters en 2 zonen, op transport naar Westerbork gezet. Vlak voor en tijdens het transport kon Betta Smeer-Pagrach aan familieleden berichten schrijven, geadresseerd aan H, Gazan te Holten, die zij uit de trein wist te gooien. Vanuit Westerbork werd zij uiteindelijk op transport gezet naar het concentratiekamp Sobibor, waar Betta Smeer-Pagrach een maand later om werd gebracht. Haar twee zonen, Nathan (1913 - 1944) en Benjamin (1914 -1944) waren in 1942 al gedeporteerd en overleefden de oorlog evenmin, alsook dochter Betje (1919 -1943), die net als haar moeder in 1943 in Sobibor omkwam. De twee andere dochters, Engeltje en Dineke Smeer, konden onderduiken. Engeltje kwam in Amsterdam bij de familie van der Pol in huis, waar nog diverse andere onderduikers uit Holten zaten, waaronder (mogelijk familieleden) Hendrie Philip (Harry) Gazan (1918- 1996), Louis Gazan (1920-1990), en Abraham (Bram) Gazan (1917-1986). Engeltje en Dineke Smeer overleefden allebei als enige van het gezin Smeer de oorlog. In 1951 trouwde Engeltje met de jongste zoon van haar onderduikgezin, Joop van der Pol. Zie ook VMA 19370 voor foto's van Engeltje Smeer.

Het archief bestaat uit 3 drie berichten van Betta Smeer-Pagrach gericht aan familieleden.

POLAK-ENGELSMAN, G.; KORTEKAAS, A.M.; JODENVERVOLGING; PERSOONSREGISTRATIE; OVERVALLEN; CONCENTRATIEKAMP, SOBIBOR; AMSTERDAM; DEN HAAG

Objectnr. 18011

Archief van Grietje Polak-Engelsman (Amsterdam, 11 september 1900 - Sobibor, 28 mei 1943) en Anneke M. Kortekaas.

Beschadigde persoonskaart van Grietje Polak-Engelsman, die in 1943 naar Sobibor is gedeporteerd en daar is vermoord. De linkerbovenhoek, met daarop de naam van Polak-Engelsman, ontbreekt. De kaart is mogelijk beschadigd geraakt bij de brand die in het Amsterdamse bevolkingsregister heeft gewoed na de aanslag van 27 maart 1943. Ze bevat wel nog een aantekening van na die datum.

De persoonskaart is afkomstig uit de nalatenschap van Anneke M. Kortekaas, die werkzaam was bij de burgerlijke stand in Den Haag. Het is niet duidelijk hoe zij aan deze kaart gekomen is, maar het vermoeden bestaat dat zij betrokken was bij het vervalsen van identiteitsdocumenten. Ze zou volgens familieverhalen persoonskaarten hebben laten ontvreemden

GOBITS, M.; GOBITS-HÜTTENMÜLLER, I.M.R.; GOBITS, H.; GOBITS, I.E.; GOBITS, J.G.; GOBITS, S.; GOBITS-LEEUWIN, R.; MEENER, M.; LEVIE-HERZFELD, R.; LEVIE, E.; LEVIE, A.; HARTS, M.J.; HÜTTENMÜLLER, J.; HÜTTENMÜLLER-KUBE, M.; SAMKOW, H.; HÜTTENMÜLLER, G.; JODENVERVOLGING; HOLOCAUST; CONCENTRATIEKAMP, SOBIBOR; CONCENTRATIEKAMP, AUSCHWITZ; CONCENTRATIEKAMP, AMERSFOORT; OORLOGSSLACHTOFFERS; RODE KRUIS; EGODOCUMENTEN; LUCHTBESCHERMING; DISTRIBUTIE; DEN HAAG; AMSTERDAM; HEILIGENSTADT

Objectnr. 18049

Mozes Gobits (Amsterdam, 7-2-1886 - Auschwitz, 25-7-1942). Oorlogsslachtoffer.

De joodse meubelmaker Mozes Gobits woonde tijdens de bezetting in Den Haag (waarschijnlijk in de Hugo Verrieststraat) samen met zijn Duitse, uit Heiligenstadt afkomstige, niet-joodse echtgenote Ida Maria Rosa Gobits-Hüttenmüller (1902-1989) en hun twee (door de Duitsers als niet-Joods beschouwde) dochters, Ingeborg Edith Gobits en Judith Gerda Gobits. In 1942 werd Mozes Gobits door de Duitsers gearresteerd en naar Kamp Amersfoort gestuurd. Daarna is hij op transport gezet en uiteindelijk in het concentratiekamp Auschwitz terechtgekomen, waar hij op 25 juli 1942 om het leven kwam. Meerdere directe en aangetrouwde familieleden van Mozes Gobits, onder andere zijn broer Samuel Gobits en echtgenote Rebecca Gobits-Leeuwin, alsook nicht Rachel Levie Hersfeld, overkwam hetzelfde en stierven in de concentratiekampen Auschwitz en Sobibor (zie VMA 18050).De echtgenote van Mozes Gobits bleef na zijn arrestatie achter in Den Haag, samen met hun twee dochters. Alledrie overleefden ze de oorlog.

Het archief bestaat uit persoonlijke documenten van het gezin Gobits, alsook een groot aantal naoorlogse documenten en correspondenties, onder andere van Rode kruis betreffende in concentratiekampen omgekomen familieleden.

GOLDSTERN, E.; GOLDSTERN, S.; GOLDSTERN, M.R.; GOLDSTERN, T.; KUNKE, E.; KUNKE-HIRSCHHORN, F.; WOLF, G.; CHAPIRO, F.; RADIO, ILLEGAAL LUISTEREN NAAR; VLUCHTELINGEN/EMIGRANTEN; JODENVERVOLGING; POLITIE, DUITS; GEVANGENIS, WETERINGSCHANS; RAZZIA; CONCENTRATIEKAMP, SOBIBOR; BESTUUR, NEDERLANDS NAOORLOGS; EGODOCUMENTEN; DEN HAAG; AMSTERDAM; MÜNCHEN

Objectnr. 19027

Ernest Golstern (geboren, München 24-12-1923 - overleden, Hilversum 19-1-1993). Verzetsdeelnemer.

Ernest Goldstern was een zoon van de van oorsprong Oekraïnse Salomon Goldstern (Odessa, 1-5-1880 – Sobibor, 20-4-1943) en Oostenrijkse Edith Goldstern-Kunke (Wenen, 10-6-1896 – Hilversum, 2-4-1970). Het Joodse echtpaar Goldstern woonde aanvankelijk in München (Duitsland) alwaar het tussen 1920 en 1927 drie kinderen kreeg; dochter Maria Rita Goldstern (1920- 2002), en twee zonen Ernest Goldstern (1923-1993) en Thomas Goldstern (1927-1974). In 1933 vluchtte het gezin naar Nederland vanwege het nazibewind in Duitsland. Na de bezetting van Nederland werd het voor Ernest Goldstern onmogelijk om zijn studie aan de universiteit voort te zetten, en ging hij in Den Haag werken in een radiowinkel van een vriend (onbekend wie). Toen de Duitsers aanvang namen met het verstoren van radiosignalen begon Goldstern met een vriend zelfgemaakte antennes te verkopen die de Duitse blokkades konden doorbreken. In 1943 werden Goldstern en consorten na verraad gearresteerd in opdracht van de SD (Sicherheitsdienst). Op basis van een bevredigende verklaring en geholpen door een vals persoonsbewijs werd Goldstern na verhoor vrij gelaten. Hij verhuisde naar Amsterdam en bouwde in groepsverband aan kleine radio’s die in uitgesneden boeken werden verborgen. Na een bombardement (waarschijnlijk bombardement van 26-11-1944 door de RAF) op het SD-hoofdkwartier in Amsterdam, werd ook Goldsterns nabijgelegen werkplaats ernstig beschadigd. Op 3 april 1945 werd Goldstern opnieuw gearresteerd, ditmaal door een landwacht wegens het legitimeren met een vals persoonsbewijs, maar al snel weer vrij gelaten. In 1943 waren Goldsterns ouders bij een razzia in Amsterdam opgepakt, en uiteindelijk op transport naar Polen gezet. Daar stierf zijn vader Salomon Goldstern op 20-4-1943 in het concentratiekamp Sobibor. Ernest Goldstern overleefde de oorlog en trouwde na de bevrijding met pianiste Fanja Chapiro. Ook zijn zus Maria Rita, broer Thomas, en moeder Edith Kunke overleefden de oorlog (Zie voor een (naoorlogse) foto van Ernest Goldstern en verloofde/ echtgenote Fanja Chapiro VMA 19028)

Het archief bestaat uit een naoorlogse brief van Ernest Goldstern met betrekking zijn (tweede) arrestatie in april 1945.

GOLDSTERN, E.; GOLDSTERN, S.; GOLDSTERN, M.R.; GOLDSTERN, T.; CHAPIRO, F.; RADIO, ILLEGAAL LUISTEREN NAAR; VLUCHTELINGEN/EMIGRANTEN; JODENVERVOLGING; POLITIE, DUITS; RAZZIA; CONCENTRATIEKAMP, SOBIBOR; DEN HAAG; AMSTERDAM; MÜNCHEN

Objectnr. 19028

Verlovingsfoto van Ernest Goldstern (München, 24-12-1923 - Hilversum, 19-1-1993). Verzetsdeelnemer.

-Foto van Ernest Goldstern en Fanja Chapiro zittend bij een raamkozijn. Ernest Goldstern gekleed in een wit overhemd. Zijn verloofde Fanja Chapiro (10-6-1926 – 6-12-1994) met haar hoofd tegen Goldstern zijn borst en haar hand op zijn arm. Aan de achterzijde handgeschreven notitie: ’15 maart 1953. Precies één maand verloofd! Veel liefs voor Ila en Gideon van Ernst en Fanja’.

Ernest Goldstern was een zoon van de van oorsprong Oekraïnse Salomon Goldstern (Odessa, 1-5-1880 – (Sobibor), 20-4-1943) en Oostenrijkse Edith Goldstern-Kunke (Wenen, 10-6-1896 – 2-4-1970). Het Joodse echtpaar Goldstern woonde aanvankelijk in München (Duitsland) alwaar het tussen 1920 en 1927 drie kinderen kreeg; een dochter Maria Rita Goldstern (1920- 2002), en twee zonen Ernest Goldstern (1923-1993) en Thomas Goldstern (1927-1974). In 1933 vluchtte het gezin naar Nederland vanwege het nazibewind in Duitsland. Na de bezetting van Nederland werd het voor Ernest Goldstern onmogelijk om zijn studie aan de universiteit voort te zetten, en ging hij in Den Haag werken in een radiowinkel van een vriend (onbekend wie). Toen de Duitsers aanvang namen met het verstoren van radiosignalen begon Goldstern met een vriend zelfgemaakte antennes te verkopen die de Duitse blokkades konden doorbreken. In 1943 werden Goldstern en consorten na verraad gearresteerd in opdracht van de SD (Sicherheitsdienst). Op basis van een bevredigende verklaring en geholpen door een vals persoonsbewijs werd Goldstern na verhoor vrij gelaten. Hij verhuisde naar Amsterdam en bouwde in groepsverband aan kleine radio’s die in uitgesneden boeken werden verborgen. Na een bombardement [waarschijnlijk bombardement van 26-11-1944 door de RAF] op het SD-hoofdkwartier in Amsterdam, werd ook Goldstern zijn nabij gelegen werkplaats ernstig beschadigd. Op 3 april 1945 werd Goldstern opnieuw gearresteerd, door een landwacht wegens het legitimeren met een vals persoonsbewijs, maar snel weer vrij gelaten (zie voor een brief van Ernest Goldstein over zijn arrestatie in april 1945 VMA 19027). In 1943 waren de ouders van Goldstern bij een razzia in Amsterdam opgepakt, en uiteindelijk op transport naar Polen gezet. Daar stierf zijn vader Salomon Goldstern op 20-4-1943 in het concentratiekamp Sobibor. Ernest Goldstern overleefde de oorlog en trouwde na de bevrijding met pianiste Fanja Chapiro. Ook zijn zus Maria Rita, broer Thomas, en moeder Edith Goldstern-Kunke overleefden de oorlog.

STAAL, N.; STAAL, K.A.; HULST, W.E. VAN; PELLICAAN, P.; PELLICAAN, J.C.; SCHELVIS, J.; KROP, F.J.; DIJL, W.P. VAN; GERRIST, L.; TIMMENGA-HIEMSTRA, E.; ELIAS, G.J.; ERKELENS, F.C.; ERKELENS, J.F.; EGODOCUMENTEN; MOBILISATIE; MEIDAGEN 1940; PERS, ILLEGAAL, VRIJ NEDERLAND; ONDERDUIK; POLITIE, DUITS; GEVANGENIS, SCHEVENINGEN; CONCENTRATIEKAMP, VUGHT; CONCENTRATIEKAMP, DACHAU; CONCENTRATIEKAMP, SOBIBOR; CONCENTRATIEKAMP, BUCHENWALD; STRIJDMACHT, AMERIKAANS; RODE KRUIS; ONDERSCHEIDINGEN/UITKERINGEN; AMSTERDAM

Objectnr. 19326

Archief van Nicolaas ('Nico') Staal (geboren, Amsterdam 13-12-1909 - overleden, Amsterdam 9-5-1986). Verzetsdeelnemer.

Nicolaas Staal trouwde in 1936 met Wilhelmina Elisabeth van Hulst (1913-1966). Met zijn vrouw en zoon Karel Antonie (1940 - 1946) was Staal woonachtig op de Admiraal de Ruyterweg 513-III in Amsterdam, en werkzaam als hoofdboekhouder bij de N.V. Verenigde Delfstoffen Petroleum Maatschappijen. In augustus 1939 werd Staal gemobiliseerd en maakt als militair de meidagen van 1940 mee. Tijdens de bezettingsjaren was Staal actief in het verzet, en was hij samen met de gebroeders P en J.C. Pellicaan betrokken bij het illegale blad “Vrij Nederland”. Staal hield zich onder andere bezig met hulp aan onderduikers en de verkoop van foto’s van het Koninklijk Huis waarvan de opbrengsten naar de gebroeders Pellicaan gingen ter ondersteuning van familieleden van politiek gevangenen. Op 20 november 1943 werd Staal door de Sicherheitsdienst (SD) gearresteerd wegens hulp aan Joden, bezit van een radio en de verkoop van foto’s van het koninklijk huis. Hij werd naar de Polizeigefängnis in Scheveningen (Oranjehotel) overgebracht waar hij tot begin februari 1944 verbleef. Op 3 februari 1944 werd Staal naar concentratiekamp Vught gestuurd waar hij kampnummer: 8896 kreeg en tewerk werd gesteld in het buitencommando. Op 24 mei 1944 werd Staal van Vught op transport gesteld naar het Duitse concentratiekamp Dachau (bij München) waar hij op 26 mei 1944 aankwam en kampnummer: 68775 kreeg toegewezen. Na drie weken werd Staal naar het nevenkamp Dachau-Allach gestuurd waar hij tot de bevrijding door de Amerikanen, op 30 april 1945, bleef. Na de bevrijding werd Dachau onder quarantaine geplaatst. Staal en zijn medegevangenen Willem Pieter (Wim) van Dijl, Frederic Jean (Eric) Krop en Lambertus Gerrist wisten op 7 mei 1945 echter met behulp van een Franse Rode Kruis Missie, verstopt onder dekens, uit het kamp te ontsnappen. Met het Franse Rode kruis maakte Staal op 7 mei op weg naar Parijs een tussenstop in Vaihingen (bij Stuttgart), alwaar de Nederlandse Sobibor overlevende Jules Schelvis met vlektyfus in een militair ziekenhuis (Hopital Militaire) verbleef. Waarschijnlijk hebben de wegen van Schelvis en Staal elkaar in Vaihingen gekruist en heeft Schelvis Staal een op 7 mei 1945 gedateerde brief meegegeven bestemd voor Schelvis zijn familie in Amsterdam, met daarin de eerste Nederlandse getuigenis over concentratiekamp Sobibor. Na de tussenstop in Vaihingen reisden Staal, Krop, Van Dijl en Gerrist via Donon naar Parijs. Staal en Krop reisden per trein terug naar Nederland en behoorden tot de eerste Nederlanders die uit Dachau terugkeerden. Na tergukeer in Nederland gaven Nicolaas Staal en Krop op 13 mei 1945 een interview aan Radio Herrijzend Nederland met betrekking tot concentratiekamp Dachau. Zie VMA 19327 voor Brief van Jules Schelvis, en VMA 19319 voor foto's met betrekking tot Nicolaas Staal.

Het archief bestaat onder andere uit persoonlijke bezittingen, correspondenties uit de bezettingsjaren, alsook naoorlogse correspondenties en documenten.

STAAL, N.; SCHELVIS, J.; STRAUSS; FRIDE; STODEL, J.; STROZ, J.; HULST, W.E. VAN; PELLICAAN, J.C.; PELLICAAN, P.; EGODOCUMENTEN; MEIDAGEN 1940; ONDERDUIK; PERS, ILLEGAAL, VRIJ NEDERLAND; GEVANGENIS, SCHEVENINGEN; CONCENTRATIEKAMP, WESTERBORK; CONCENTRATIEKAMP, VUGHT; CONCENTRATIEKAMP, SOBIBOR; CONCENTRATIEKAMP, DACHAU; RODE KRUIS; ONTSNAPPING; STRIJDMACHT, AMERIKAANS; AMSTERDAM; VAIHINGEN; PARIJS

Objectnr. 19327

Brief, afkomstig uit de nalatenschap van Nicolaas Staal, geschreven door Jules schelvis (geboren, Amsterdam 7-1-1921 - overleden, Amstelveen 3-4-2016). Kampoverlevende.

-Handgeschreven brief [2 pagina’s] van Jules Schelvis gericht aan Annie, Karel en Izaak. Brief betreft een eerste levensteken van Jules Schelvis aan zijn familie, alsook de eerste Nederlandse getuigenis over concentratiekamp Sobibor. Daarin onder andere de mededeling dat alle anderen huisgenoten [familieleden] van Schelvis vrijwel zeker allemaal zijn omgekomen en alleen hij (Jules) is overgebleven. Schelvis bericht over hun aankomst in het SS-Sonderlager Sobibor bij lublin waar: Gretha, David, Hella, Chel en Herman vrijwel zeker direct na aankomst zijn vergast, en hij en Ab zijn doorgestuurd naar een ander kamp waar Ab achterbleef (en zeer waarschijnlijk is gestorven) en Schelvis als drukker naar weer een ander kamp werd doorgestuurd. Schelvis hoopt dat ‘je man’ [van Annie] die samen met Schelvis en de anderen in Westerbork verbleef, de Familie Strauss, de familie Fride en alle ondergedokenen het er beter van af hebben gebracht. Schelvis bericht dat hij sinds 15 april [1945], na op 8 april te zijn bevrijd door Franse troepen, in een ziekenhuis in Vaihingen (nabij Stuttgart) verblijft. Hij hoopt snel weer in Amsterdam te zijn en verzoekt de brief ook te laten lezen aan de familie Stotel op de Prinsengracht (indien zij nog aanwezig zijn). Ondertekend door ‘Jullie neef en vriend Jules Schelvis’, Vaihingen (Hospital Francais), dd. 7-5-1945.
-Handgeschreven chronologisch verslag (of mogelijk een incomplete brief [2 pagina’s]) van Jules Schelvis. Betreft gedetailleerd verslag van gebeurtenissen vanaf het vertrek vanuit Westerbork van 3500 Joden naar Sobibor (bij Lublin), en Jules Schelvis zijn daaropvolgende verblijf, tewerkstelling en omstandigheden in de concentratiekampen, K.L. Lublin (Dorohweza), Radom, K.L. Vaihingen, K.L. Unterriexingen, en uiteindelijke wegens ziekte in maart 1945 op transport terug naar K.L. Vaihingen (dat sinds zijn eerste verblijf een ‘herstellingskamp’ was geworden) waar dodelijke tyfus en diarree heersden. In Vaihingen werd Schelvis op 8 april 1945 bevrijd door Franse troepen en naar het Hospital Militaire in Vaihingen gebracht. Alsook de verklaring dat alles ‘wat hier geschreven staat’ de naakte waarheid is en door de schrijver persoonlijk meegemaakt: ‘ geschreven de 7e mei 1945 door Jules Schelvis, laatste adres in Holland nieuwe kerkstraat 103-IV Amsterdam-C’. Afsluitend met het verzoek om het schrijven te laten lezen aan de directeur en het personeel van drukkerij Lindenbaum te Amsterdam, en het verzoek om: ‘dit schrijven woordelijk of omgewerkt doch dan met de juiste gegevens in de krant af te drukken. Jules Schelvis’.
-Lege bruine envelop met handgeschreven adressering: ‘Fam. J. Stroz, Nieuwe Prinsengracht 37, Amsterdam-C’. Daaronder het verzoek [doorgehaald] van Schelvis dat indien de brief onbestelbaar is deze gebracht moet worden aan de Fam. J. Stodel, Nieuwe Prinsengracht 96. En wanneer deze familie ook niet meer aanwezig is de brief af te geven aan (onleesbaar) Lindenbaum, Herengracht 4[5]7, met het verzoek de brief dicht te laten: ‘ik kom hem dan zelf terug halen! Bij voorbaat dank’. Aan achterzijde handgeschreven afzender: 'Jules Schelvis. Hospital Militair, Vaihingen/ Enz. Stuttgart'.

Nicolaas Staal trouwde in 1936 met Wilhelmina Elisabeth van Hulst (1913-1966). Met zijn vrouw en zoon Karel Antonie (1940 - 1946) was Staal gedurende de bezettingsjaren woonachtig op de Admiraal de Ruyterweg 513-III in Amsterdam, en werkzaam als hoofdboekhouder bij de N.V. Verenigde Delfstoffen Petroleum Maatschappijen. In augustus 1939 werd Staal gemobiliseerd en maakte als militair de meidagen van 1940 mee. Tijdens de bezettingsjaren was Staal actief in het verzet, en was hij samen met de gebroeders P. en J.C. Pellicaan betrokken bij het illegale blad “Vrij Nederland”. Staal hield zich onder andere bezig met hulp aan onderduikers en de verkoop van foto’s van het Koninklijk Huis waarvan de opbrengsten naar de gebroeders Pellicaan gingen ter ondersteuning van familieleden van politiek gevangenen. Op 20 november 1943 werd Staal door de Sicherheitsdienst (SD) gearresteerd wegens hulp aan Joden, bezit van een radio en de verkoop van foto’s van het koninklijk huis. Hij werd naar de Polizeigefängnis in Scheveningen (Oranjehotel) overgebracht waar hij tot begin februari 1944 verbleef. Op 3 februari 1944 werd Staal naar concentratiekamp Vught gestuurd waar hij kampnummer: 8896 kreeg en tewerk werd gesteld in het buitencommando. Op 24 mei 1944 werd Staal van Vught op transport gesteld naar het Duitse concentratiekamp Dachau (bij München) waar hij op 26 mei 1944 aankwam en kampnummer: 68775 kreeg toegewezen. Na drie weken werd Staal naar het nevenkamp Dachau-Allach gestuurd waar hij tot de bevrijding door de Amerikanen, op 30 april 1945, bleef. Na de bevrijding werd Dachau onder quarantaine geplaatst. Staal en zijn medegevangenen Wim van Dijl, Erik Krop en Lambertus Gerrist wisten op 7 mei 1945 echter met behulp van een Franse Rode Kruis Missie, verstopt onder dekens, uit het kamp te ontsnappen. Met het Franse Rode kruis maakte Staal op 7 mei op weg naar Parijs een tussenstop in Vaihingen (bij Stuttgart), alwaar de Nederlandse Sobibor overlevende Jules Schelvis met vlektyfus in een militair ziekenhuis (Hopital Militaire) verbleef. Waarschijnlijk hebben de wegen van Schelvis en Staal elkaar in Vaihingen gekruist en heeft Schelvis Staal een op 7 mei 1945 gedateerde brief meegegeven bestemd voor Schelvis zijn familie in Amsterdam met daarin de eerste Nederlandse getuigenis over concentratiekamp Sobibor. Na de tussenstop in Vaihingen reisden Staal, Krop, Van Dijl en Gerrist via Donon naar Parijs. Staal en Krop reisden per trein terug naar Nederland en behoorden tot de eerste Nederlanders die uit Dachau terugkeerden. Zie voor het archief van Nicolaas Staal VMA 19326.