Resultaten

MEIJER, W.M.; MEIJER, H.; ONDERDUIK; JODENVERVOLGING; ALKMAAR; JEUGD

Objectnr. 15288

Archief van Willem Maurits Meijer (Werkendam, 29 augustus 1907 - Amsterdam, 12 januari 1965). Jodenvervolging.

De Joodse onderduiker Willem Maurits Meijer maakte voor zijn elders ondergedoken kinderen het Vervolgverhaal 'De Aanhouder Wint'. Dit getypte en van illustraties voorzien feuilleton stuurde hij in afleveringen aan zijn zoon Hans (1935-2004) en dochter Willy (Willy Mirjam Meijer 1933-2022), die waren ondergebracht bij een hoefsmid in Alkmaar.

Het interview op mini DV met deze kinderen is bijgevoegd.

AMERONGEN, R. VAN; VERVALSINGSWERK; VERZETSGROEP, VRIJE GROEPEN AMSTERDAM; VERZETSGROEP, PP-GROEP; ONDERDUIK; FINANCIERING VERZET; VERZETSGROEP, NSF; HEMELRIJK, J.; REVE, K. VAN HET; LAST, F.; MEIJERS, F.; ISRAËL, T.; BOOM, A. DE

Objectnr. 15465

Archief van Robert ('Bob') van Amerongen (Alkmaar, 11 februari 1924 – Bergen NH, 12 mei 2014). Verzetsdeelnemer.

De P & P verzetsgroep, een verzorgingsgroep pur sang, werd door Bob van Amerongen en Jan Hemelrijk, vrienden van het Gymnasium van Alkmaar opgericht om Joodse medeleerlingen en joodse familieleden te helpen onderduiken. De taken breidden zich steeds meer uit. Zo gingen zij meer en beter vervalsen, hielpen mensen uit de werkverschaffing te blijven en in de voedselvoorziening en dergelijke.

De groep omvatte zo'n twintig vrienden onder wie Karel van het Reve en zijn vrouw Tini Israël, Femke Last en graficus Frans Meijers. Zij sluiten zich uiteindelijk aan bij de verzetsgroep Vrije Groepen Amsterdam. Bob van Amerongen heeft zoveel mogelijk onder eigen naam gewerkt, met alle noodzakelijke Ausweisen of als Dienstleiter der Technische Nothilfe.

In het archief de officiële documenten van R. van Amerongen, maar ook materiaal, gebruikt bij het vervalsen.

AMSTERDAM, L. VAN; WITSEL, A.; KUNST EN CULTUUR; JOODS LEVEN/CULTUUR; RELIGIE; JOODSE WIJK; MUSEA; AMSTERDAM

Objectnr. 19735

Geluidsopname van een amateurfilm gemaakt door en afkomstig uit de nalatenschap van Leonardus ('Leo') van Amsterdam (16 april 1930 - februari 2022).

-Cassettebandje met 2 opnames van elk 45 minuten. 1 opname met een rondleiding van Anton Witsel. En 1 opname met een geluidskopie van de film “Beth Sjalom”, en Joodse muziek.

De uit Amsterdam afkomstige tekenaar/kunstenaar Antonie ('Anton') Witsel (10 september 1911 - 10 december 1977) woonde vanaf oktober 1943 op de Nieuwe Keizersgracht 33-I te Amsterdam. Nadat begin 1944 er geen diensten meer konden worden gehouden in de Portugese Synagoge te Amsterdam, was in het pand aan de Nieuwe Keizersgracht op nummer 33-II vanaf midden 1944 tot 5 mei 1945 een schuilsynagoge gevestigd. De zelf niet Joodse Witsel, die een verdieping lager woonde, maakte tekeningen van de diensten in de synagoge. Na de oorlog was Witsel betrokken bij het behoud van het Anne Frankhuis, en maakte begin jaren vijftig tekeningen van het Achterhuis zoals dat er op dat moment uitzag. Vanaf 1947 woonde Witsel in de oude Joodse buurt van Amsterdam, waaronder Waterlooplein 10-III, en Amstel 7-I. In deze laatste woning genaam "Beth Sjalom"(Huis van Vrede) herinnerde een door Witsel opgezette permanente tentoonstelling van tekeningen, schilderijen en voorwerpen, aan de buurt voor-, tijdens en na de Tweede Wereldoorlog. In 1969 maakte amateurfilmer Leonardus van Amsterdam met medewerking van Anton Witsel een reportage genaamd "Beth Sjalom", over het verdwijnen van deze buurt, met daarin aandacht voor de oorlogsjaren. Zie ook VMA 19734 voor filmrol met de film "Beth Sjalom", en 19736 voor albumbladen met onder andere werkfoto's van de film "Beth Sjalom en de uitgave "Waterlooplein 1964"van Anton Witsel.

STAKING, FEBRUARISTAKING; EGODOCUMENTEN; BUREN, A. VAN; WILDE, B. DE; GROOT, C.; KLEUVER, H.; VERHEIJ, A.A.; DAM, J. TEN; POOTERS, W.C.A.; KAMPING; OLIVIER, M.; SYBRANDY; HOFMAN-HARINK, T.; MUNSTER, VAN; TAK, VAN DER; POMMEREL, W.H.; VELTMAN, C.

Objectnr. 19985

Film- en audio-opnames, gemaakt door Wicher Naberman en Tineke Metz, ter voorbereiding van een nooit gerealiseerde documentaire over de Februaristaking.

1. Een video-productie over Bob de Wilde, destijds tramconducteur op lijn 8 door de Joodse buurt. Hij vertelt over de sfeer op de tram in het begin van de oorlog, de aanleiding voor de Februaristaking en het verloop van die staking. ca. 11 min.
2. Voorbereidingsgesprekken met betrokkenen bij de staking. Deze gesprekken zijn op audio-tape opgenomen. Interviews met Ank van Buren, Bob de Wilde, Cor Groot, Harry Kleuver, Harry VerheIJ, Jaap ten Dam, de heer Kamping. Marianne Olivier, Mientje Poters, de heer Sybrandy, Tiny Hofman-Harink, de heer Van der Tak, de heer Van Munster en W.H. Pommerel. Totale tijd ca. 2 uur en 40 min.
3. Een geluidsmontage uit bovenstaande interviews met Bob de Wilde, Jaap ten Dam, Mientje Poters, Ank van Buren en Tiny Hofman-Harink, duur 44 min.
4. Onderling gesprek tussen drie personen over de Februaristaking. Personen onbekend, herkomst geluidstape en jaartal onbekend, duur 4 uur en 25 min.
5. Archiefmateriaal: Marianne Olivier 10 jaar oud in 1940, dochter van Coba Veltman, vertelt over haar herinneringen aan de Tweede Wereldoorlog.

BEVRIJDING; DROPPINGS; SEYSS-INQUART, A.; BLOKZIJL, M.; WILHELMINA; BERNHARD; MAASTRICHT

Objectnr. 18458

45-toerenplaat met enige historische geluidsfragmenten, uitgegeven bij het boek 'Er heerst orde en rust
Chaotisch Nederland tussen september 1944 en december 1945' (1979). Met fragmenten van o.a. prins Bernhard, admiraal Dönitz, Seyss-Inquart, Max Blokzijl, de bevrijding van Maastricht.

SIE DHIAN HO, H.; JEUGD; ONDERWIJS; DAGELIJKS LEVEN; BERSIAP; NEDERLANDS-INDIË

Objectnr. 18485

Audio-interview [lengte: 2:23 uur] met Han Sie Dhian Ho (Djokjakarta (Java; Nederlands-Indië), 26 maart 1934). Hij vertelt daarin over zijn jeugd, de positie van Chinezen in de Indonesische samenleving, het racisme waarmee hij onder andere op school mee in aanraking kwam en de angst die hij en zijn familie als Chinezen voelden voor de Japanse bezetters. Het interview is afgenomen in het kader van voorbereidend onderzoek voor de permanente tentoonstelling Nederlands-Indië die 2005-2022 in het Verzetsmuseum Amsterdam te zien was.

Een transcriptie van het interview is online beschikbaar.

SLOEKERS-VAN DER EIJDEN, TH.M.J.; JEUGD; INTERNERINGSKAMP, LAMPERSARI; INTERNERINGSKAMP, KARANG PANAS; DAGELIJKS LEVEN; SCHAARSTE; REPATRIËRING; BERSIAP; MALANG; SEMARANG; NEDERLANDS-INDIË

Objectnr. 18487

Audio-interview [lengte: 41 minuten] met Trees Sloekers-Van der Eijden over haar jeugd in Nederlands-Indië en ervaringen tijdens de oorlog.

Theresia Maria Johanna ('Trees') Sloekers-Van der Eijden (Balikpapan (Borneo; Nederlands-Indië), 29 juli 1929 - 7 maart 2009) groeide op in een doktersgezin. Haar vader Theo van der Eijden werkte als arts bij de Bataafse Petroleum Maatschappij (BPM). Samen met haar moeder kreeg hij vijf kinderen: Trees, Miep, Jan, Ton en Jess. Na een tijdje begon haar vader voor zichzelf als huisarts in Malang, Java. Sloekers-Van der Eijden zat destijds op de Rooms-Katholieke school bij de Ursulinen.

Toen de oorlog uitbrak werd Theo van der Eijden aangesteld als ‘officier van gezondheid’ (vermoedelijk in de rang van ‘kapitein’). Na de overwinning van Japan werd hij geïnterneerd in een kamp in Malang. Onder de Japanners werd het verboden om onderwijs te geven. Wel was er een aantal ‘clandestiene clubjes’ waar nog les werd gegeven. Om haar zinnen te verzetten maakte Sloekers-Van der Eijden destijds ‘enorme wandelingen’ en nam ze suikerriet mee om later die dag op te eten. ‘Het was een heerlijke tijd’, blikt ze terug. Omdat hun huis in Malang net buiten het afgezette gebied lag moest het gezin verhuizen naar een kleiner huis van een orchideeënkweker. Ze woonden daar met drie families. ‘Maar, nou ja goed, het was in het begin ook helemaal geen slechte tijd,’ aldus Sloekers-Van der Eijden. Aan het begin was het een ‘open kamp’. Langzamerhand werden de regels strenger. Maar dat ging zo geleidelijk ‘dat niemand er echt onder leed’. Plots moest het gezin naar een ander kamp toe. Ze kwamen terecht in het ‘overvolle’ Karangpanas kamp in Semarang. Het gezin zat met zestien personen op één kamer. ‘Iedereen had een brits oppervlakte van […] 45 centimeter, dat je net […] kon liggen als je allemaal de dezelfde houding nam. Maar we hadden geen bultzakken, geen matrassen in het begin.’ Er stond altijd een rij voor het toilet, herinnert Sloekers-Van der Eijden zich. Het water werd dagelijks één uur aangesloten, zodat de geïnterneerden in de grote gemeenschappelijke douches konden douchen en konden wassen. Ze kregen ‘stijfselpap met brokken erin’ te eten. Dat vond Sloekers-Van der Eijden ‘vreselijk’. Als je meehielp met sprietentrekken kon je wat extra eten krijgen. Telkens als er een Japanner langsliep moest je ‘in de houding springen’, aldus Sloekers-Van der Eijden. Als je niet diep genoeg boog werd je gestraft. Ook vertelt ze dat haar moeder medicijnen had meegesmokkeld naar Karangpanas. Die pinde ze met een draad vast aan de omheining (kedek) van het kamp en die deelde ze zo nu en dan met de huisarts van Karangpanas. De kamphoofden hebben dat nooit ontdekt.

Op 28 november (jaartal onbekend) is het gezin overgebracht naar kamp Lampersari. De oudste broer van Sloekers-Van der Eijden was destijds tien jaar oud en werd daarom apart geïnterneerd in het mannenkamp Bangkong. ‘Dat is een trauma geweest. […] Het zijn nog kinderen. En die worden dan naar […] een krijgsgevangenenkamp… Waar ieder voor zich… Ze hadden nergens steun.’ De jongens moesten daar ‘overleden mannen wegbrengen’. In Lampersari zat de rest van het gezin met zeventig man in een ‘heel klein eenpersoons stenen huisje’. Het toilet was constant verstopt: ‘Het toilet was […] een bende, het was echt een hurktoilet zoals vroeger’. Of er een douche was kan Sloekers zich niet meer herinneren. Het eten moest je ophalen: ‘En dan ging je met je blikjes of met je spulletjes naar boven toe. […] ’s Morgens pap, maar wat weet ik niet meer precies. […] Ik geloof dat we in Lampersari, kregen we meer’. Ook smokkelde Sloekers-Van der Eijden extra groenten vanuit de velden terug naar het kamp. Of dat Karangpanas of Lampersari was wordt tijdens het interview niet duidelijk. ‘Dus dan had je een shortje aan en dan onder het shortje, in die broekzakken. En we zijn gelukkig nooit gepakt, want dat was weer levensgevaarlijk.’

Tegen het einde van de bezetting werden de leefomstandigheden in het kamp slechter. Sloekers-Van der Eijden spreekt van een ‘ramptijd’: ‘Met honger en iedereen was zo mager als een […] skelet natuurlijk, hè’. Vlak na de bevrijding kreeg Sloekers dysenterie en werd ze opgenomen in een ziekenhuisafdelinkje in het kamp. Van de Bersiap-periode kreeg het gezin niet veel mee. Wel moesten ze in het kamp blijven, omdat het daarbuiten te gevaarlijk was. Op een gegeven moment is het gezin geëvacueerd. De geïnterneerden werden met grote legertrucks naar de rede van Semarang gereden. Onderweg werd er vanuit de bergen geschoten en moesten de passagiers diep bukken om niet geraakt te worden. Vanaf de rede werden ze per schip naar Batavia gebracht. Eenmaal daar aangekomen werd het gezin getransporteerd naar Tjideng kamp. Sloekers-Van der Eijden werd met de boot Johan de Witt als eerste naar Nederland gestuurd. Daar werd ze opgevangen door haar tante, die in Breda woonde. Drie weken later kwamen Miep, Jan en Ton aan. Vader, moeder en Jess kwamen twee weken later aan met de Nieuw Amsterdam. Eenmaal herenigd verhuisde het gezin naar Amsterdam waar de vader bij een praktijk ging werken. Later zou Sloekers-Van der Eijden als huisarts in de voetsporen treden van haar vader. Zij overleed op 7 maart 2009.

Het interview is afgenomen in het kader van voorbereidend onderzoek voor de permanente tentoonstelling Nederlands-Indië die 2005-2022 in het Verzetsmuseum Amsterdam te zien was. Een transcriptie van het interview is online beschikbaar.

KOCK, P.P. DE; JEUGD; STRIJDMACHT, KNIL; BESTUUR, NEDERLANDS TIJDENS BEZETTING; SPIONAGE; REPATRIËRING; BEVRIJDING; NIEUW-GUINEA; NEDERLANDS-INDIË

Objectnr. 18488

Audio-interview [lengte: 2:12 uur] met Petrus Pieter de Kock (Ambon, 12 mei 1918 - 6 december 2021).

Voor de oorlog was De Kock een bestuursambtenaar in Nieuw-Guinea. Toen de Tweede Wereldoorlog uitbrak, was hij 22 jaar oud en zat hij in Manokwari, in het noorden van Nieuw-Guinea (de ‘Vogelkop’). De jonge bestuursambtenaar werd opgeroepen om ‘de dienstplicht te vervullen’. Toen de Japanners aan wal kwamen en de landtong afsloten konden De Kock en 65 anderen nog net op tijd wegsluipen. Ze trokken zich terug het binnenland in en voerden een guerrillastrijd tegen de Japanners. De mannen deelden zich op in groepjes van vijf. Ze hadden geen radio. Daarnaast was er geen verpleger en ook geen medicatie. De mannen waren genoodzaakt over te gaan tot ‘inheemse methodes’, zoals het gebruik van sirihbladeren, koenjit en boombast voor onder andere wonden en het tegengaan van malaria. Tot overmaat van ramp raakten de voedselvoorraden op en was munitie erg schaars geworden. De Kock en zijn metgezellen moesten lange tijd leven van sago (palmmeel). Het was een zware periode.

Als bestuursambtenaar onderhield De Kock goede contacten met de Papoea’s. De inheemse bevolking kende geen ‘dankjewel’, aldus De Kock. Bij hen was de regel: gift = tegengift. De goede verhoudingen bleken cruciaal tijdens de oorlog. In juli 1943 hadden “de mensen van het binnenland in de Kebar drie soldaten van ons vermoord, vanwege een kwestie die later uit bestuurs-oogpunt verklaarbaar was”. Hoewel kapitein Johannes Bernardus Herman Willemsz Geeroms (KNIL) een gevechtsgroep het bevel gaf naar de Papoea’s toe te gaan om hen te straffen, verzette De Kock zich daar hevig tegen. “Ik heb zijn opdracht genegeerd, maar heb ik erbij gezegd, als bestuursambtenaar: ‘Want als we dat doen, dan maken we weer opnieuw [een] vijand in het achterland. En dan is het dus eigenlijk voor niks, dan zitten we ingesloten’.” Voor het negeren van het bevel werd hij gestraft: hij moest zelf het binnenland ingaan om ‘de zaak te regelen’. De bevolking kreeg in de gaten dat ze iets fouts hadden gedaan. Daarom kwamen ze met een tegengift: “We kregen zes varkens en voldoende knolgewassen. En dat was genoeg voor een maand voeding. Als voorschot. Nou, toen zeiden we: dit is het resultaat. We hadden van hen geen vijanden gemaakt, maar vrienden gemaakt. Goed, die zes varkens en voeding werd door Willemsz Geeroms aangenomen.” Doordat de bevolking niet werd gestraft bleven de verhoudingen goed. Daardoor kon De Kock tijdens het verzet tegen de Japanners rekenen op hulp van de Papoea’s.

Uiteindelijk werden De Kock en de andere overgeblevenen door de geallieerden gered. Een week na de redding kwam kapitein Spoor met een verzoek. Achter Manokwari zat namelijk een Japans interneringskamp met mensen ‘die op het punt stonden om dood te gaan’. Om de omgeving te verkennen vroeg Spoor om vrijwilligers, het liefst twee. “Ik ben nèt een week bevrijd. Alle beelden en alles gezien’.” Bij de keuring bleken er vijf van de veertien nog fysiek geschikt te zijn om eventueel dienst te doen. Niemand durft een woord te zeggen. Totdat sergeant Mauritz Christiaan Kokkelink de knoop doorhakt: “Zeg De Kock, als je mee wilt, dan gaan wij beiden.” “Nou, dan wordt eigenlijk het zwaartepunt van de beslissing aan mij overgelaten. Kokkelink wilde alleen mee, als ik – ja, omdat ik de bevolking kende natuurlijk. Toen Spoor aankwam om te vragen of het lukt of niet, toen zei Kokkelink: ‘Ja, De Kock en ik gaan’. En dus ging De Kock samen met Kokkelink opnieuw naar Manokwari. Met behulp van de Papoea’s lukte het de omgeving te verkennen en in contact te komen met de geïnterneerden. De mannen uit het interneringskamp werden ingezet om ‘sago te kloppen’ en om de tuin te bewerken. “Nou, we hadden dus iets bedacht. De bevolking had tabaksdoosjes, gewoon kleine doosjes zo groot, waar ze hun droge tabaksbladen in stoppen om mee te nemen. In plaats daarvan zetten we de tabaksbladen erin, maar tegelijk een briefje, met een kort berichtje: ‘We zijn van de geallieerden en we komen… zijn hier om wat gegevens van het kamp te verzamelen.’ Potlood ligt eronder. En dat tabaksdoosje met een hout die moesten die Papoea’s die met ons meegingen […] daar onder die stammen waar ze het geklopt hebben, daar moeten ze zodanig liggen dat de persoon die morgen komt om te… Dat in de gaten kregen. […] En zo hadden we contact gekregen. Het ging makkelijk, nou dat is, ja, je speelt altijd met toeval en geluk. En ja… We hadden dus bijzonder groot geluk gehad. De tweede dag hadden we al contact gekregen.”


Het interview is afgenomen in het kader van voorbereidend onderzoek voor de permanente tentoonstelling Nederlands-Indië die 2005-2022 in het Verzetsmuseum Amsterdam te zien was. Een transcriptie van het interview is online beschikbaar.

DUTRIEUX-VAN GENDEREN, L.; JEUGD; DAGELIJKS LEVEN; SCHAARSTE; REPATRIËRING; NEDERLANDS-INDIË

Objectnr. 18513

Audio-interview in 2 delen [lengte: 30 en 24 minuten] met Lilly Dutrieux-Van Genderen over haar jeugd in Nederlands-Indië en ervaringen tijdens de oorlog.

Lilly Dutrieux-Van Genderen (Madioen (Java; Nederlands-Indië), 15 januari 1927 - Velsen, 16 november 2018) komt uit een gezin van zes meisjes en vier jongens. Haar vader Johan Gerardus Diederik (‘Jo’) van Genderen (1888 - 1945) was Nederlands. Haar moeder Louise Charlotte Eugenie (‘Wies’) van Genderen-Smeets (1895 - 1976) ook, maar had aan moederszijde een Arabische achtergrond. Dat was ‘hun geluk’ geweest: doordat ze niet honderd procent Nederlands was hoefden Dutrieux-Van Genderen en haar moeder, broers en zussen tijdens de Tweede Wereldoorlog niet ‘in kamp’. Maar haar vader, die volledig Nederlands was, werd tijdens de oorlog wel naar een burgerkamp gestuurd. Drie broers van Dutrieux-Van Genderen zaten destijds in militaire dienst en kwamen uiteindelijk in een krijgsgevangenenkamp terecht. Haar oudste broer deserteerde tijdens de oorlog en zat een tijd thuis ondergedoken. Even later sloot hij zich aan bij een verzetsgroep, die door haar oom werd geleid. De Japanners pakten uiteindelijk de leden van de groep op. Haar broer werd vastgezet en haar oom werd onthoofd. De familie Van Genderen werd daarom destijds ‘bespied’ door de Japanners.

Op de vraag of Dutrieux-Van Genderen honger heeft geleden antwoordt ze: “Neen. Waarom niet? Omdat mijn… Oh ja, toen zijn we dus verhuisd, weet je wel. In de oorlog zijn we verhuisd naar een huis van mijn oom. En die had een hele grote tuin, met klapperbomen en ik weet niet wat, weet je wel. Nou, en dan gingen we zelf onze groenten planten. Weet je, we hebben dus nooit hongergeleden. Dat niet. Je kon zelf je groenten planten. En mijn moeder kon zelf brood bakken.”
De vader van Dutrieux-Van Genderen kwam uiteindelijk in het Juliana Ziekenhuis terecht. Hij was sterk verzwakt en vermagerd. Dutrieux-Van Genderen en haar familie zaten destijds in een huis met een andere familie. Omdat haar vader in het ziekenhuis lag, gingen zij en haar broers en zussen met haar moeder mee naar Bandung om haar vader op te zoeken. “En die ene familie bleef in dat huis. En kan je nagaan, ja, dat ze dat huis, waar wij gewoond hebben met die familie ja, die hebben ze gerampokt. […] En hebben ze die familie, met wie we toen samen hebben gewoond, die hebben ze in het kamp gestopt. Kan je nagaan. Dat was ons geluk. Dat we dus daar weggingen”.

Omdat zijn vader in het ziekenhuis lag, gaf de oudste zoon Ton zich op als verpleger: “Omdat hij hoorde: ‘Oh, pap ligt daar in het ziekenhuis, ja, ik geef me als verpleger op.’ Terwijl hij helemaal geen verpleger was. Het is alleen maar om mijn vader te verplegen. Weet je, heeft hij zich aangemeld als verpleger. Dat soort dingen herinner ik me wel.” De vader van Dutrieux-Van Genderen overleed uiteindelijk net voor de bevrijding. In 1949 moest de familie gedwongen naar Nederland, omdat ze het Indonesische paspoort niet wilde aannemen. Verder vertelt Dutrieux onder meer over de aankomst in Nederland, de winterse kou en haar eerste Nederlandse baantje bij het verzekeringskantoor ‘Nieuwe Eerste Nederlandsche’.

Het interview is afgenomen door Renate van Zalen in het kader van voorbereidend onderzoek voor Verzetsmuseum Junior. Een transcriptie van het interview is beschikbaar.

PRATOMO, G.; VERZETSGROEP, PERHIMPUNAN INDONESIA; VERZET, UNIVERSITEITEN/STUDENTEN; PERS, ILLEGAAL, DE VRIJE KATHEDER; NEDERLANDS-INDIË

Objectnr. 18514

2 interviews met Gondho Pratomo, lid van de Perhimpoenan Indonesia (PI) - een vereniging van Indonesische studenten in Nederland - en actief werd in het verzet. Afgenomen door Frits van Suchtelen en Joop Morriën op 11 januari 2001 en 23 mei 2001.

Gondho Pratomo ( (Bagansiapiapi (Sumatra; Nederlands-Indië) 5 december 1917 – Vlaardingen, 20 november 2005) was net als zijn broer Djajeng in 1936 naar Nederland gekomen om te studeren. Beiden worden lid van de Perhimpoenan Indonesia (PI). Onder de leden waren enkele later vooraanstaande Indonesische politici zoals Mohammed Hatta, Ali Sastroamidjojo, Soetan Sjahrir en Roestam Effendi. De PI was een van de eerste clubs in Nederland én Nederlands-Indië die streefde naar volledige onafhankelijkheid van Indonesië. Volgens Pratomo had de PI contacten met de Communistische Partij Nederland (CPN). ‘De enige bondgenoot die we kunnen hebben in de strijd tegen de Hollandse overheerser was de Communistische Partij’, stelt Pratomo. Dat was namelijk de enige partij die vond dat Indonesië lost moest van Nederland. ‘Verder geen andere partij. Dus dat is logisch dat je daar contact in hebt,’ aldus Pratomo. Tijdens de bezetting stencilde hij blaadjes voor het Indonesische verzet in Nederland. Het eerste blaadje dat hij stencilde was De Vrije Katheder. Een mevrouw (zeer waarschijnlijk de vrouw van Gondho Pratomo) vult Pratomo tijdens het interview zo nu en dan aan en vertelt dat zij tijdens de oorlog het ‘moedervel’ van De Vrije Katheder bij Pratomo in de brievenbus stopte. Dat kwam vanuit Amsterdam naar Leiden en daar werd het verder uitgewerkt. Daarna kreeg de mevrouw het ‘netjes’ mee in een rolletje of in een envelop. Destijds wist ze nog niet dat Pratomo daar woonde. Zij hebben elkaar leren kennen na ‘Dolle Dinsdag’ (5 september 1944).

Van het interview is een transcriptie beschikbaar.

STENGER, E.P.M.; STEYN VAN HENSBROEK, J.K.H. VAN; RUPS, J.; NES, L. VAN; RELIGIE; GEVANGENIS, BOELOE-GEVANGENIS; GEVANGENIS, LOWOKWAROE-GEVANGENIS; SINGAPORE; STRIJDMACHT, KNIL; MEELHUYSEN, W.A.; MEELHUYSEN, G.; DEKKER, K.; ALTMAN, C.; RADIO, ILLEGAAL LUISTEREN NAAR; BERSIAP; RODE KRUIS; POLITIONELE ACTIES; REPATRIËRING; VROUWEN/BEWEGING; ONDERSCHEIDINGEN/UITKERINGEN; SOERABAJA; NEDERLANDS-INDIË

Objectnr. 18518

2 audio-interviews (143 en 108 minuten) van 12 en 24 maart 1998 met Bep Stenger, een officiersdochter in Nederlands-Indië die betrokken was bij verzet tegen de Japanners.

Elisabeth Pieternella Maria ('Bep') Stenger (Tjimahi, 30 juli 1922 - Dongen, 13 november 2016) groeit op in Soerabaja, als dochter van een KNIL-officier. Als aan het begin van de Japanse bezetting de scholen sluiten, meldt zij zich als vrijwilliger bij het Rode Kruis. Daar raakt zij betrokken bij de verzetsgroep van kapitein Meelhuysen. De groep wordt verraden en Bep wordt op 13 maart 1943 gearresteerd en veroordeeld tot tien jaar gevangenisstraf. Samen met Gody Meelhuysen, schoonzus van de kapitein, brengt zij de rest van de oorlog in de Boeloegevangenis door. Gody was haar 'boei-moeder', bij transporten werden ze samen vastgeketend en ze brachten soms samen in een cel de nacht door. In de Boeloegevangenis zitten ook andere verzetsmensen die Stenger kent, zoals Koops Dekker en Corrie Altman. Na de capitulatie van Japan wordt Bep in de Boeloegevangenis herenigd met haar broertje en zusje. Hun moeder blijkt overleden, hun vader is inmiddels hoofd van de RAPWI in Batavia. Op weg naar Malang belanden Bep, haar broertje en zusje in Soerabaja in het bersiapgeweld. Ze weten de slag om Soerabaja te doorstaan en worden op het Engelse oorlogsschip HMS Glenroy naar Singapore gebracht, waar ze tot hun verrassing in kamp Wilhelmina met hun vader worden herenigd. In 1950 verhuist ze definitief naar Nederland. Begin jaren ’80 ontvangt ze het Verzetsherdenkingskruis, wat het begin markeert van haar activiteiten voor de Vereniging Voormalig Verzet Oost-Azië.

De interviews zijn afgenomen door Nadet Somers in het kader van het eind jaren '90 gerealiseerde project Levensverhalen en vormden de basis van het boek 'Verzet In Nederlands-Indië. Het levensverhaal van Bep Stenger'. Een transcriptie is beschikbaar.

HAAFTEN, C.S.M. VAN; STIBBE, W.; GEVANGENIS, BOELOE-GEVANGENIS; INTERNERINGSKAMP, HALMAHEIRA; VROUWEN/BEWEGING; SPIONAGE; VERZETSGROEP, JAVA-LEGIOEN; SEMARANG; NEDERLANDS-INDIË

Objectnr. 18547

Interview met Lien ten Bokkel Huinink-Van Haaften, actief in het verzet tegen de Japanse bezetting van Nederlands-Indië

Carolina Sophia Mathilde ('Lien') van Haaften (Arnhem, 25 maart 1917 - Den Haag, 11 april 2017) was de dochter van een Nederlandse ambtenaar in Nederlands-Indië. Ze groeide op in Bandoeng. In 1937 ging zij als secretaresse werken op het Nederlandse consulaat in Calcutta, India. In 1939 keerde ze vanwege de oorlogsdreiging terug naar Nederlands-Indië en ging werken voor de multinational Kian Gwan, een bedrijf van de Chinees-Indonesische zakenman Oei Tiong Ham. Aanvankelijk in Semarang, later in Batavia. Naast haar werk werd Lien van Haaften actief in het Vrouwen Auto Corps. Tijdens de Japanse bezetting werd zij actief voor het Java-Legioen, de verzetsgroep van KNIL-kapitein R.G. de Lange die zich bezighield met spionage en sabotage. Aangestuurd door Willem Stibbe - de ordonnans van De Lange - typte zij rapporten uit. Die groep werd na verraad door de Jappaners opgerold, ook Lien van Haaften werd opgepakt. Zij zat tot aan de bevrijding vast in de Boeloe-gevangenis en in het interneringskamp Halmaheira, beiden in Semarang. In 1950 is zij - toen zij al haar gehuwde naam Ten Bokkel Huinink-Van Haaften droeg - onderscheiden met de Verzetsster Oost-Azië.

Het interview is afgenomen in het kader van voorbereidend onderzoek voor de permanente tentoonstelling Nederlands-Indië die 2005-2022 in het Verzetsmuseum Amsterdam te zien was. Een transcriptie van het interview is op aanvraag beschikbaar.

LEMMENS-BUSSINK, M.A.F.; INTERNERINGSKAMP, AMBARAWA; NEDERLANDS-INDIË

Objectnr. 18548

Audio-interview in twee delen (37 en 77 minuten) met Ria Lemmens-Bussink, geïnterneerd tijdens de Japanse bezetting van Nederlands-Indië.

Maria Albertine Francisca ('Ria') Bussink (Keulen, 3 juni 1930 - ?) woonde vanaf 1930 in garnizoensplaats Ambarawa. Haar vader was militair. Na de aanval op Pearl Harbour werd zijn regiment gestationeerd in de omgeving van Bandoeng. Na de Japanse inval werd hij als krijgsgevangene overgebracht naar Birma om aan de spoorlijn te gaan werken. Hier is hij op 15 augustus 1943 overleden. Ria, haar moeder, zus en broers woonden in een particulier huis en werden dus relatief laat in het kamp geinterneerd, in december 1942. Het interneringskamp Ambarawa werd gevestigd in de oude garnizoensplaats. Toevallig kwamen Ria en haar familie in de barak terecht waar haar vader voor de oorlog ook regelmatig verbleef als hij dienst had. De twee oudste broers werden al snel overplaatst naar andere kampen.
Een cabaretavondje in het kamp werd verraden aan de Japanners. Als straf werden negen willekeurige meisjes en het kamphoofd weggevoerd door de Kempeitai. Ria's zus Marianne (Janna) was daarbij. Ze werden berecht en moesten een straf uitzitten in de vreselijke Boeloe-gevangenis. Hier moesten de vrouwen sokken breien voor de Japanners. Van overgebleven restjes garen maakten ze ook handwerkjes voor zichzelf. Het laatste halfjaar van de oorlog zat ze in het kamp te Halmaheira, want toen had ze haar straf uitgezeten.
In het interneringskamp Ambarawa werd de toestand daarna ook slechter. De gevangenen werden goed in de gaten gehouden en er was steeds minder eten. Ria's moeder was ondertussen ziek geworden. Ria kon nog wel werken en om die reden zijn ze nooit overgeplaatst naar een ander kamp. Haar jongere broertje Albert was ondertussen overgeplaatst naar het jongenskamp. Haar broer had zijn herdershond Wolf meegenomen naar het kamp. Deze hond had een manier gevonden om tussen de kampen heen en weer te gaan, zodat de moeders informatie kregen over hun kinderen. De hond is bij hen gebleven tot de repatriëring naar Nederland. Op 26 juni 1946 kwamen ze aan. Haar broer Albert bleek een hartkwaal te hebben opgelopen. Hieraan is hij na de oorlog overleden.

Het interview is afgenomen in het kader van voorbereidend onderzoek voor de permanente tentoonstelling Nederlands-Indië die 2005-2022 in het Verzetsmuseum Amsterdam te zien was. Een transcriptie van het interview is op aanvraag beschikbaar.

DIJK, F.N.J. VAN; RONDE, M.B.; INTERNERINGSKAMP, BRASTAGI; INTERNERINGSKAMP, SOENGEI SENGKOL; INTERNERINGSKAMP, SI RENGORENGO; NEDERLANDS-INDIË

Objectnr. 18551

Audio-interview met Fokke van Dijk (2 uur en 13 minuten), die als kind in meerdere interneringskampen in Nederlands-Indië zat.

Folkert Nico Jelger ('Fokke'/'Nick') van Dijk (Manado (Sulawesi; Nederlands-Indië), 17 december 1931 - Sneek, 1 juni 2006). Fokke van Dijk was tijdens de oorlog geïnterneerd in kamp Brastagi op Sumatra. Zijn moeder Maria Bartha van Dijk-Ronde was ook geïnterneerd, in het begin samen met haar zoon en dochter. In februari 1944 werd Fokke naar kamp Soengei Sengkol overgeplaatst, waar zijn vader Jelger Johan van Dijk zat. In oktober 1944 gingen zij samen naar kamp Si Rengorengo.

Het interview is afgenomen in het kader van voorbereidend onderzoek voor de permanente tentoonstelling Nederlands-Indië die 2005-2022 in het Verzetsmuseum Amsterdam te zien was. Een transcriptie van het interview is op aanvraag beschikbaar.

GEVANGENIS, GLODOK; STRIJDMACHT, KNIL; JEUGD; COLLABORATIE; BERSIAP; NEDERLANDS-INDIË

Objectnr. 18552

Audio-interview met [anoniem] (1 uur en 13 minuten), die als kind in meerdere interneringskampen in Nederlands-Indië zat.

Het interview is afgenomen in het kader van voorbereidend onderzoek voor de permanente tentoonstelling Nederlands-Indië die 2005-2022 in het Verzetsmuseum Amsterdam te zien was.