Details
Objectnummer19828
BeschrijvingArchief van Rudolf Clemens (‘Rolf’) Breier (Sawahluntu (Nederlands-Indië), 26 november 1923 – Kiel (Duitsland), november 2015) Geïnterneerde.
Rolf Breier bezat de Nederlandse nationaliteit maar werd tijdens de oorlog vanwege zijn Oostenrijkse afkomst zes jaar lang gevangen gehouden in Nederlands-Indië en Suriname. Breier was geboren en getogen in Nederlands-Indië. Zijn vader, de van oorsprong Tsjechische Rudolf Breier, werkte daar onder andere als gevangenisdirecteur en was in 1926 tot Nederlander genaturaliseerd. Breiers moeder Vera kon niet aarden in Nederlands-Indië en keerde terug naar Oostenrijk. Toen Duitsland in mei 1940 Nederland binnenviel, werden in de Nederlandse koloniën Duitsers geïnterneerd en ook mensen die van NSB-sympathieën werden verdacht. Ook Breier werd opgepakt en ingesloten, net als oudere broer Harald en zijn vader, hoewel zij allen de Nederlandse nationaliteit bezaten en niets met de NSB te maken hadden. Naar verluidt ging het gerucht rond dat ze pro-Duits zouden zijn. Dat zou teruggaan op de brieven die Vera stuurde vanuit Wenen – sinds 1938 onderdeel van het Duitse Rijk – waarop postzegels met de beeltenis van Adolf Hitler prijkten. Ook het feit dat vader Breier geregeld de Oostenrijkse club bezocht zou verdacht zijn. In 1942 – nog voor de Japanse inval – worden de Breiers samen met andere geïnterneerden naar Suriname verscheept. Daar worden ze op de voormalige suikerrietplantage Jodensavanne vastgehouden, bewaakt door Nederlandse en Surinaamse troepen. Breier is een enthousiast tekenaar en legt het dagelijkse leven in het kamp vast. Hij maakt ook eenvoudige gebruiksvoorwerpen, zoals een rasp, een mes en een pollepel.
Nadat de Tweede Wereldoorlog is beëindigd wordt Breier nog zeker een jaar vastgehouden. Op 7 augustus 1946 komt hij samen met 137 andere gevangenen vanuit Suriname aan in de haven van IJmuiden. Breier blijft enige tijd in Nederland en studeert aan de kunstacademie in Amsterdam. In 1948 vertrekt hij naar zijn moeder in Wenen. Hij werkt als graficus en krijgt uiteindelijk een aanstelling als anatomisch tekenaar aan de universiteit in Kiel, Duitsland. In 1995 keert hij voor een documentaire met een filmploeg terug naar Suriname en heeft daar ontmoetingen met enkele mensen die hij nog uit zijn kamptijd kent. Breier overlijdt in 2015. Hij heeft nooit excuses of een schadevergoeding gekregen voor de tijd dat hij werd vastgehouden.
Rolf Breier bezat de Nederlandse nationaliteit maar werd tijdens de oorlog vanwege zijn Oostenrijkse afkomst zes jaar lang gevangen gehouden in Nederlands-Indië en Suriname. Breier was geboren en getogen in Nederlands-Indië. Zijn vader, de van oorsprong Tsjechische Rudolf Breier, werkte daar onder andere als gevangenisdirecteur en was in 1926 tot Nederlander genaturaliseerd. Breiers moeder Vera kon niet aarden in Nederlands-Indië en keerde terug naar Oostenrijk. Toen Duitsland in mei 1940 Nederland binnenviel, werden in de Nederlandse koloniën Duitsers geïnterneerd en ook mensen die van NSB-sympathieën werden verdacht. Ook Breier werd opgepakt en ingesloten, net als oudere broer Harald en zijn vader, hoewel zij allen de Nederlandse nationaliteit bezaten en niets met de NSB te maken hadden. Naar verluidt ging het gerucht rond dat ze pro-Duits zouden zijn. Dat zou teruggaan op de brieven die Vera stuurde vanuit Wenen – sinds 1938 onderdeel van het Duitse Rijk – waarop postzegels met de beeltenis van Adolf Hitler prijkten. Ook het feit dat vader Breier geregeld de Oostenrijkse club bezocht zou verdacht zijn. In 1942 – nog voor de Japanse inval – worden de Breiers samen met andere geïnterneerden naar Suriname verscheept. Daar worden ze op de voormalige suikerrietplantage Jodensavanne vastgehouden, bewaakt door Nederlandse en Surinaamse troepen. Breier is een enthousiast tekenaar en legt het dagelijkse leven in het kamp vast. Hij maakt ook eenvoudige gebruiksvoorwerpen, zoals een rasp, een mes en een pollepel.
Nadat de Tweede Wereldoorlog is beëindigd wordt Breier nog zeker een jaar vastgehouden. Op 7 augustus 1946 komt hij samen met 137 andere gevangenen vanuit Suriname aan in de haven van IJmuiden. Breier blijft enige tijd in Nederland en studeert aan de kunstacademie in Amsterdam. In 1948 vertrekt hij naar zijn moeder in Wenen. Hij werkt als graficus en krijgt uiteindelijk een aanstelling als anatomisch tekenaar aan de universiteit in Kiel, Duitsland. In 1995 keert hij voor een documentaire met een filmploeg terug naar Suriname en heeft daar ontmoetingen met enkele mensen die hij nog uit zijn kamptijd kent. Breier overlijdt in 2015. Hij heeft nooit excuses of een schadevergoeding gekregen voor de tijd dat hij werd vastgehouden.
TrefwoordBREIER, R.C.; BREIER, H.P.L.; BREIER, R.; BREIER-KIRPAL, S.V.; EGODOCUMENTEN; GEVANGENIS; INTERNERINGSKAMP, JODENSAVANNE; NEDERLANDS-INDIË; SURINAME; OOSTENRIJK
ObjectcategorieCollectie Breier
InventarisOmslag 1, stukken van en met betrekking tot Rolf Clemens Breier:
-3 schoolschriften met Nederlandse taaloefeningen, en rekenoefeningen van Rolf en/of Harald Breier.
-2 schoolrapporten uit (waarschijnlijk) Nederlands-Indië uit omstreeks 1930, van Harald en Rolf Breier.
-4 handgeschreven briefjes met Nederlandstalige zinnetjes en daarachter de Surinaamse vertaling. Daarbij een envelopje met daarop handgeschreven ‘Surinaamse taalaantekeningen 1943-1946’.
-Handgeschreven briefkaarten van Harald Breier, gericht aan zijn moeder Vera, geschreven vanuit de Jodensavanne. In de briefkaart schrijft Harald dat zijn vader (Rolf Breier) zijn broertje (Rolf Clemens Breier) en hijzelf het goed maken, en dat zijn moeder blij zal zijn om na lange jaren weer iets van hun te horen. Daarin onder andere ook dat zij in januari 1942 naar de Jodensavanne zijn overgeplaatst, en dat het onbekend is waar ze naar toe zullen worden gebracht. Jodensavanne, dd. 13-12-1945.
-Handgeschreven briefkaarten van Harald Breier, gericht aan zijn moeder Vera, geschreven vanuit de Jodensavanne. In de briefkaart schrijft Harald onder andere zij die maand (mei 1946) voor het eerst bericht van Vera hebben gekregen. Jodensavanne, dd. 14-5-1946.
-Getypte levensloopbeschrijving (fotokopie, 4 pagina’s) van Rolf Clemens Breier.
-1 envelop met adressering aan R.C. [Rolf Clemens] Breier, met afzender R. [Rolf] Breier. Op de envelop een postzegel met beeltenis van Juliana.
-Envelop van het Koninklijk Instituut voor de Tropen, met adressering aan Herrn R. breier
-Documenten en correspondenties (originelen en fotokopieën) met betrekking tot de in bruikleen gave aan het Verzetsmuseum Amsterdam van een zwarte houten kist met inhoud, door R.C. Breier gebruikt in het concentratiekamp Jodensavanne.
Omslag 2, stukken van en met betrekking tot Vera Breier-Kirpal:
-Nederlands paspoort op naam van Sophia Verena Kirpal [Vera Breier], en bijgeschreven haar twee zoons Harald en Rolf. Het paspoort is afgegeven voor de reis naar Europa en terug naar Nederlands-Indië, 15-3-1932.
-2 Nederlandse vooroorlogse paspoorten van Vera Breier-Kirpal. Een paspoort uitgegeven te Wenen, dd. 20-1-1936, en 1 paspoort uitgegeven te Wenen, dd. 15-4-1938.
-15 correspondenties en documenten van juridische aard, gericht aan Vera Breier-Kirpal, en F. [Fritz] Steinsberg, uit de periode tussen mei 1937 en maart 1948. Stukken hebben betrekking op de echtscheidingsprocedure tussen Vera Breier-Kirpal en Rolf Breier.
-Rouwkaart betreffende het overlijden van Susanna Kirpal (geboren Frühling) [grootmoeder Rol Clemens Breier], op 14 september 1940.
-2 handgeschreven brieven van ‘Rolf’ [Rolf Breier], gericht aan Vera Breier-Kirpal. Een brief [2 pagina’s], Soerabaja, dd. 7-11-1937, en een brief [3 pagina’s], Soerabaja, dd. 1-12-1937.
-Handgeschreven brief van Rolf Breier aan zijn moeder Vera Breier-Kirpal. In de brief schrijft Rolf Breier onder andere dat hij met goed gevolg examen heeft gedaan voor de HBS, en dat hij in Kampen is geweest bij de familie Kehrer, en dat hij daar haast elke heeft gezeild, Soerabaja, 1937.
-2 handgeschreven briefkaarten van A.M.C. Maas-Geesteranus, gericht aan Vera Breier. Jodensavanne, dd. 14-5-1946, en Jodensavanne, dd. 18-6-1946.
-Duitstalig getypt bericht van het Informatiebureau van het Nederlandse Rode Kruis, gericht, aan Vera Breier-Kirpal. Betreft een mededeling dat Rolf Breier en zijn twee zoons Harald Peter Leendert Breier, en Rolf Clemens Breier, op politieke gronden geïnterneerd zijn in het concentratiekamp Jodensavanne in Suriname. ’s-Gravenhage, dd. 8-6-1945.
-Duitstalig getypt bericht van het Croix Rouge Française (Franse Rode Kruis), gericht aan Vera Breier. [Wenen], dd. 1-3-1946.
-Getypt bericht van het Ministerie van Overzeese gebiedsdelen-Commissariaat voor Indische Zaken, gericht aan Vera Breier. Betreft een antwoord op een eerder schrijven Breier met een vraag over inlichtingen betreffende haar echtgenoot (Rolf Breier). ’s-Gravenhage, dd. 15-4-1946.
-Verzoek van de Nederlandse Consul te Wenen (J.H.G. Schouten), gericht aan Major Ellis (Chief of the Allied Section of Public Health) te Wenen. Betreft een verzoek van Vera Breier-Kirpal om om een medische verklaring te ondertekenen om Rolf C. Breier (zoon van Vera Breier-Kirpal) zijn moeder te laten bezoeken. Daarop een portretfoto van Vera Breier-Kirpal. Wenen, dd. 20-11-1946
6 Duits- en Nederlandstalige documenten met betrekking tot het overlijden en de nalatenschap van Rudolf Breier (1891-1955), gericht aan of ten name van Sophie Vera Steinsberg (voormalig echtgenote Rudolf Breier). Betreft:
-Duitstalige getypte brief van de Österreichische Gesandtschaft, aan Sophie V. Steinsberg. Den Haag, dd. 28-7-1955
-Duitstalige getypte brief van de Österreichische Gesandtschaft, aan Sophie V. Steinsberg. Den Haag, dd. 6-12-1955
-Duitstalige getypte brief van de Österreichische Gesandtschaft, aan Sophie V. Steinsberg. Den Haag, dd. 24-5-1956
-Nederlandstalige getypte brief van het Ministerie van Buitenlandse Zaken-Directie Overgangszaken Indonesië. Betreft een brief gericht S.V. Steinsberg-Kirpal, met betrekking tot de nalatenschap van Rudolf Breier. Wenen, dd. 22-10-1956
-Nederlandstalige Volmacht. Betreft een notarieel document met verklaring waarin Sophia Verena Kirpal (aan een niet nader genoemd persoon) een volmacht afgeeft om haar te vertegenwoordigen bij de vereffening en liquidatie van de nalatenschap van Rudolf Breier. Wenen, maart 1956.
-Duitstalige getypte brief van het Bundeskanzleramt- Auswärtige Angelegenheiten, gericht aan S.V. Steinsberg. Brief heeft betrekking op een toegekend bedrag uit de nalatenschap van Rudolf Breier. Wenen, dd. 11-2-1957.
-3 correspondenties en of documenten met betrekking tot de rehabilitatie Indische oorlogsslachtoffers. Tussen 2-1-1957 tot en met 1-2-1957.
-Envelop van de Netherlands Military Mission to the Allied Council in Austria, met adressering aan Frau S. [Vera] Breier-Kirpal. Daarin een uitnodiging voor een ontvangst ter gelegenheid van den verjaardag van H.M. de Koningin op 31 augustus 1946. Wenen, augustus 1946.
-9 lege enveloppen met adressering aan Vera Breier (tot 1946) en Vera Steinsberg (na 1946), uit de periode tussen 1939 en 1955.
-5 zwart-wit kopieën van docuemnten, waaronder Rode Kruisdocumenten, met betrekking tot de internering van Rolf en Harald Breier.
Omslag 3, met stukken van met betrekking tot derden:
-Onvolledig getypt verslag/verklaring (8 pagina’s) van P. ter Kuile, met betrekking tot diens internering op Java en Suriname tussen 1-7-1940 en 1-8-1946.
-1 envelop met adressering aan Fritz Steinsberg te Wenen, [1931].
-Brief van verzekeraar Assicurazioni Generali, gericht aan Fritz Steinsberg. Wenen, dd. 17-6-1933.
-Engelstalig exemplaar van “Tempo”, met op pagina 40 het artikel ‘Broken Heart in Jewish Field’.
-Doorzichtig envelopje met daarin een rode Surinaamse postzegel (40 cent) uit 1945 met beeltenis van koningin Wilhelmina.
-3 schoolschriften met Nederlandse taaloefeningen, en rekenoefeningen van Rolf en/of Harald Breier.
-2 schoolrapporten uit (waarschijnlijk) Nederlands-Indië uit omstreeks 1930, van Harald en Rolf Breier.
-4 handgeschreven briefjes met Nederlandstalige zinnetjes en daarachter de Surinaamse vertaling. Daarbij een envelopje met daarop handgeschreven ‘Surinaamse taalaantekeningen 1943-1946’.
-Handgeschreven briefkaarten van Harald Breier, gericht aan zijn moeder Vera, geschreven vanuit de Jodensavanne. In de briefkaart schrijft Harald dat zijn vader (Rolf Breier) zijn broertje (Rolf Clemens Breier) en hijzelf het goed maken, en dat zijn moeder blij zal zijn om na lange jaren weer iets van hun te horen. Daarin onder andere ook dat zij in januari 1942 naar de Jodensavanne zijn overgeplaatst, en dat het onbekend is waar ze naar toe zullen worden gebracht. Jodensavanne, dd. 13-12-1945.
-Handgeschreven briefkaarten van Harald Breier, gericht aan zijn moeder Vera, geschreven vanuit de Jodensavanne. In de briefkaart schrijft Harald onder andere zij die maand (mei 1946) voor het eerst bericht van Vera hebben gekregen. Jodensavanne, dd. 14-5-1946.
-Getypte levensloopbeschrijving (fotokopie, 4 pagina’s) van Rolf Clemens Breier.
-1 envelop met adressering aan R.C. [Rolf Clemens] Breier, met afzender R. [Rolf] Breier. Op de envelop een postzegel met beeltenis van Juliana.
-Envelop van het Koninklijk Instituut voor de Tropen, met adressering aan Herrn R. breier
-Documenten en correspondenties (originelen en fotokopieën) met betrekking tot de in bruikleen gave aan het Verzetsmuseum Amsterdam van een zwarte houten kist met inhoud, door R.C. Breier gebruikt in het concentratiekamp Jodensavanne.
Omslag 2, stukken van en met betrekking tot Vera Breier-Kirpal:
-Nederlands paspoort op naam van Sophia Verena Kirpal [Vera Breier], en bijgeschreven haar twee zoons Harald en Rolf. Het paspoort is afgegeven voor de reis naar Europa en terug naar Nederlands-Indië, 15-3-1932.
-2 Nederlandse vooroorlogse paspoorten van Vera Breier-Kirpal. Een paspoort uitgegeven te Wenen, dd. 20-1-1936, en 1 paspoort uitgegeven te Wenen, dd. 15-4-1938.
-15 correspondenties en documenten van juridische aard, gericht aan Vera Breier-Kirpal, en F. [Fritz] Steinsberg, uit de periode tussen mei 1937 en maart 1948. Stukken hebben betrekking op de echtscheidingsprocedure tussen Vera Breier-Kirpal en Rolf Breier.
-Rouwkaart betreffende het overlijden van Susanna Kirpal (geboren Frühling) [grootmoeder Rol Clemens Breier], op 14 september 1940.
-2 handgeschreven brieven van ‘Rolf’ [Rolf Breier], gericht aan Vera Breier-Kirpal. Een brief [2 pagina’s], Soerabaja, dd. 7-11-1937, en een brief [3 pagina’s], Soerabaja, dd. 1-12-1937.
-Handgeschreven brief van Rolf Breier aan zijn moeder Vera Breier-Kirpal. In de brief schrijft Rolf Breier onder andere dat hij met goed gevolg examen heeft gedaan voor de HBS, en dat hij in Kampen is geweest bij de familie Kehrer, en dat hij daar haast elke heeft gezeild, Soerabaja, 1937.
-2 handgeschreven briefkaarten van A.M.C. Maas-Geesteranus, gericht aan Vera Breier. Jodensavanne, dd. 14-5-1946, en Jodensavanne, dd. 18-6-1946.
-Duitstalig getypt bericht van het Informatiebureau van het Nederlandse Rode Kruis, gericht, aan Vera Breier-Kirpal. Betreft een mededeling dat Rolf Breier en zijn twee zoons Harald Peter Leendert Breier, en Rolf Clemens Breier, op politieke gronden geïnterneerd zijn in het concentratiekamp Jodensavanne in Suriname. ’s-Gravenhage, dd. 8-6-1945.
-Duitstalig getypt bericht van het Croix Rouge Française (Franse Rode Kruis), gericht aan Vera Breier. [Wenen], dd. 1-3-1946.
-Getypt bericht van het Ministerie van Overzeese gebiedsdelen-Commissariaat voor Indische Zaken, gericht aan Vera Breier. Betreft een antwoord op een eerder schrijven Breier met een vraag over inlichtingen betreffende haar echtgenoot (Rolf Breier). ’s-Gravenhage, dd. 15-4-1946.
-Verzoek van de Nederlandse Consul te Wenen (J.H.G. Schouten), gericht aan Major Ellis (Chief of the Allied Section of Public Health) te Wenen. Betreft een verzoek van Vera Breier-Kirpal om om een medische verklaring te ondertekenen om Rolf C. Breier (zoon van Vera Breier-Kirpal) zijn moeder te laten bezoeken. Daarop een portretfoto van Vera Breier-Kirpal. Wenen, dd. 20-11-1946
6 Duits- en Nederlandstalige documenten met betrekking tot het overlijden en de nalatenschap van Rudolf Breier (1891-1955), gericht aan of ten name van Sophie Vera Steinsberg (voormalig echtgenote Rudolf Breier). Betreft:
-Duitstalige getypte brief van de Österreichische Gesandtschaft, aan Sophie V. Steinsberg. Den Haag, dd. 28-7-1955
-Duitstalige getypte brief van de Österreichische Gesandtschaft, aan Sophie V. Steinsberg. Den Haag, dd. 6-12-1955
-Duitstalige getypte brief van de Österreichische Gesandtschaft, aan Sophie V. Steinsberg. Den Haag, dd. 24-5-1956
-Nederlandstalige getypte brief van het Ministerie van Buitenlandse Zaken-Directie Overgangszaken Indonesië. Betreft een brief gericht S.V. Steinsberg-Kirpal, met betrekking tot de nalatenschap van Rudolf Breier. Wenen, dd. 22-10-1956
-Nederlandstalige Volmacht. Betreft een notarieel document met verklaring waarin Sophia Verena Kirpal (aan een niet nader genoemd persoon) een volmacht afgeeft om haar te vertegenwoordigen bij de vereffening en liquidatie van de nalatenschap van Rudolf Breier. Wenen, maart 1956.
-Duitstalige getypte brief van het Bundeskanzleramt- Auswärtige Angelegenheiten, gericht aan S.V. Steinsberg. Brief heeft betrekking op een toegekend bedrag uit de nalatenschap van Rudolf Breier. Wenen, dd. 11-2-1957.
-3 correspondenties en of documenten met betrekking tot de rehabilitatie Indische oorlogsslachtoffers. Tussen 2-1-1957 tot en met 1-2-1957.
-Envelop van de Netherlands Military Mission to the Allied Council in Austria, met adressering aan Frau S. [Vera] Breier-Kirpal. Daarin een uitnodiging voor een ontvangst ter gelegenheid van den verjaardag van H.M. de Koningin op 31 augustus 1946. Wenen, augustus 1946.
-9 lege enveloppen met adressering aan Vera Breier (tot 1946) en Vera Steinsberg (na 1946), uit de periode tussen 1939 en 1955.
-5 zwart-wit kopieën van docuemnten, waaronder Rode Kruisdocumenten, met betrekking tot de internering van Rolf en Harald Breier.
Omslag 3, met stukken van met betrekking tot derden:
-Onvolledig getypt verslag/verklaring (8 pagina’s) van P. ter Kuile, met betrekking tot diens internering op Java en Suriname tussen 1-7-1940 en 1-8-1946.
-1 envelop met adressering aan Fritz Steinsberg te Wenen, [1931].
-Brief van verzekeraar Assicurazioni Generali, gericht aan Fritz Steinsberg. Wenen, dd. 17-6-1933.
-Engelstalig exemplaar van “Tempo”, met op pagina 40 het artikel ‘Broken Heart in Jewish Field’.
-Doorzichtig envelopje met daarin een rode Surinaamse postzegel (40 cent) uit 1945 met beeltenis van koningin Wilhelmina.