Details
Objectnummer17828
BeschrijvingArchief van Leo Schatz (Amsterdam, 10 maart 1918 – Amsterdam, 4 oktober 2014). Verzetsdeelnemer
Tijdens de oorlog doken de Joodse Leo Schatz en zijn tweelingbroer, Jacques, los van elkaar onder. Leo Schatz kwam eerst in het Gooi terecht maar werd door zijn vriend Wim Polak, met wie hij samen bij de Arbeiders Jeugd Centrale (AJC) had gezeten, uitgenodigd om naar Den Haag te komen. Uit geldnood richtte Schatz en Polak samen met nog twee andere oud AJC-ers, Bea Biet en de fotograaf Sem Presser, een ondergrondse uitgeverij op, de firma Douma en Heertjes. Via het Haagse boekwinkeltje van oud AJC-er Leo de Zeeuw en de verspreidingskanalen van de AJC werden tienduizenden door het viertal geschreven en geïllustreerde kinderboekjes verkocht, waarvan de opbrengsten werden gebruikt om het verzetswerk te financieren. Onder de schuilnamen Jan Heertjes en Jan Mulder hield Schatz zich bezig met het vervalsen van persoonsbewijzen en formulieren, hielp hij onderduikers, was hij betrokken bij de uitgave van Het Parool, en maakte hij samen met Polak deel uit van een organisatie die de door de geallieerde gedropte wapens ophaalde en vervoerde.
Nadat de RAF op 3 maart 1945 een vergissingsbombardement op Den Haag had uitgevoerd slaagde Schatz erin om zich als Jan Heertjes door de Zweedse consul te laten benoemen tot hulpvertegenwoordiger van het Zweedse Rode Kruis. Door deze benoeming kon Schatz met een vrachtauto, volgeladen met op gestolen bonkaarten verkregen broden, langs de scholen rijden om de gebombardeerde bevolking van het Bezuidenhout van voedsel te voorzien.
Leo Schatz en zijn oudere broer Samuel ('Sem') waren de enigen van het gezin die de oorlog overleefden. Eind 1942 waren de ouders van Schatz opgepakt. Na de oorlog kreeg hij bericht van het Rode kruis dat zij in Auschwitz-Birkenau waren vergast. Zijn tweelingbroer Jacques was ook opgepakt en is bij een dodenmars uit Auschwitz doodgeschoten.
Het archief bestaat uit persoonlijke documenten en vervalsingsmateriaal uit de oorlogsjaren, en naoorlogse documenten uit mei 1945.
Tijdens de oorlog doken de Joodse Leo Schatz en zijn tweelingbroer, Jacques, los van elkaar onder. Leo Schatz kwam eerst in het Gooi terecht maar werd door zijn vriend Wim Polak, met wie hij samen bij de Arbeiders Jeugd Centrale (AJC) had gezeten, uitgenodigd om naar Den Haag te komen. Uit geldnood richtte Schatz en Polak samen met nog twee andere oud AJC-ers, Bea Biet en de fotograaf Sem Presser, een ondergrondse uitgeverij op, de firma Douma en Heertjes. Via het Haagse boekwinkeltje van oud AJC-er Leo de Zeeuw en de verspreidingskanalen van de AJC werden tienduizenden door het viertal geschreven en geïllustreerde kinderboekjes verkocht, waarvan de opbrengsten werden gebruikt om het verzetswerk te financieren. Onder de schuilnamen Jan Heertjes en Jan Mulder hield Schatz zich bezig met het vervalsen van persoonsbewijzen en formulieren, hielp hij onderduikers, was hij betrokken bij de uitgave van Het Parool, en maakte hij samen met Polak deel uit van een organisatie die de door de geallieerde gedropte wapens ophaalde en vervoerde.
Nadat de RAF op 3 maart 1945 een vergissingsbombardement op Den Haag had uitgevoerd slaagde Schatz erin om zich als Jan Heertjes door de Zweedse consul te laten benoemen tot hulpvertegenwoordiger van het Zweedse Rode Kruis. Door deze benoeming kon Schatz met een vrachtauto, volgeladen met op gestolen bonkaarten verkregen broden, langs de scholen rijden om de gebombardeerde bevolking van het Bezuidenhout van voedsel te voorzien.
Leo Schatz en zijn oudere broer Samuel ('Sem') waren de enigen van het gezin die de oorlog overleefden. Eind 1942 waren de ouders van Schatz opgepakt. Na de oorlog kreeg hij bericht van het Rode kruis dat zij in Auschwitz-Birkenau waren vergast. Zijn tweelingbroer Jacques was ook opgepakt en is bij een dodenmars uit Auschwitz doodgeschoten.
Het archief bestaat uit persoonlijke documenten en vervalsingsmateriaal uit de oorlogsjaren, en naoorlogse documenten uit mei 1945.
TrefwoordSCHATZ, L.; POLAK, W.; PRESSER, S.; BIET, B.; VERVALSINGSWERK; DISTRIBUTIE; ONDERDUIK; UITGEVERIJEN, CLANDESTIEN/ILLEGAAL; VERZETSGROEP, VRIJE GROEPEN DEN HAAG; VERZET, JOODS; DEN HAAG
ObjectcategorieCollectie Schatz
InventarisMap 1.
-4 legitimatiebewijzen van diverse aard op naam van Jan Mulder.
-7 Bescheinigungen van diverse aard op naam van Jan Mulder, waarvan 1 in drievoud (betreft waarschijnlijk proefdrukken voor vervalsingen).
-7 documenten van diverse aard op naam van Jan Mulder betreffende vergunningen, geautoriseerde verklaringen, alsook 1 toegangsbewijs en 1 inschrijfbewijs.
Map 2
-12 persoonsbewijzen waaronder op naam gestelde halffabricaten, alsook versneden en blanco exemplaren.
-4 blanco legitimatiebewijzen van de Technische Noodhulp in de Nederlanden, waarvan 2 blauwe, en 2 gestempelde beige kleurige tijdelijke legitimatiebewijzen.
-6 blanco vergunningen, waarvan 5 Vervoers-en Afleveringsvergunningen in diverse kleuren betreffende ‘Vaste Brandstoffen’, en 1 blanco vestigingsvergunning.
-12 Bescheinigungen van diverse aard, waarvan 4 blanco, 4 op naam gesteld en 4 (waarschijnlijk) kladexemplaren voor het vervaardigen van vervalsingen.
-4 toewijzingen betreffende een Majo-Komfoor, waarvan 3 op naam gesteld en 1 blanco.
-6 Vorläufiger Rückstellungsscheine betreffende vrijstellingen voor de Arbeitseinsatz, waarvan 3 blanco en 3 (waarschijnlijk) al dan niet op naam gestelde kladexemplaren voor vervalsingen.
-4 Ausweise met betrekking tot vrijstellingen, waarvan 2 betreffende de Arbeitseinsatz, 1 Rückstellungsausweis voor de militaire dienstplicht en 1 Sonderausweis.
-5 documenten van de Dienst van Sociale Zaken, Rijksarbeidsbureau dan wel het Gewestelijk Arbeidsbureau ’s Gravenhage, waarvan 3 blanco, 1 voor de helft met potlood ingevuld, en 1 van onbekende aard met nummer: 1104.
-7 documenten van het Departement van Landbouw en Visscherij, waarvan 1 in tweevoud betreffende een oningevuld Ausweis aangaande vrijstelling voor de Arbeitseinsatz, 4 zowel in het Nederlands als het Duits opgestelde verklaringen met daarop handgeschreven toevoegingen en correcties, en 1 document met blanco aangehecht formulier van het Ministerie van Economische zaken.
-3 trouwboekjes, waarvan 2 onbeschreven witte exemplaren, en 1 beschreven bruin exemplaar.
-1 onbeschreven boekje betreffende een ‘Familie register’.
-1 handgeschreven uitnodiging van ‘Jan’ betreffende een Kerstbijeenkomst in 1944.
Map 3.
-12 losse briefjes met aantekeningen en persoonsgegevens.
-57 enveloppen met aantekeningen en persoonsgegevens.
-10 mapjes met pasfoto’s van zowel mannen als vrouwen, waarvan 4 met aantekening of stempel aan de achterzijde betreffende naam of datum, 1 foto met naam aan de achterzijde ingevouwen tussen bijbehorend briefje met persoonsgegevens.
-9 gefotografeerde documenten, waarvan 1 in drievoud betreffende een op naam gesteld Ausweis, en 1 in tweevoud betreffende een op naam gesteld Marschbefehl.
-5 lege enveloppen waarvan 1 met het opschrift ‘Jan’, 2 met ‘Jan H’, en 1 met ‘Jan Heertjens’.
Map 4
-Getypt roze document van 6 pagina’s, betreffende overeenstemming van lokale illegale organisaties inzake een regeling voor Rotterdam aangaande het verlenen van hulp aan onderduikers en oorlogsslachtoffers ná de bevrijding, middels een afwikkelingsbureau en de afwikkelingskantoren REKA, Kantoor voor Arbeidsbemiddeling en FINK, zd.
-Getypt roze document van 8 pagina’s ‘Betreft tafelbesetting Reka’, aangaande de taakbeschrijving voor de 16 medewerkers van REKA, zd.
- In zesvoud getypt document betreffende Bericht No. 1 aangaande de oprichting van “De Vrije Groepen Den Haag” (VGH), Den Haag dd. 10-4-1945.
- Getypt document betreffende Bericht No. 2 van de VGH ter aanvulling op bericht No. 1 aangaande een definitie van het begrip ‘vrije werker’ respectievelijk ‘vrije groep’, Den Haag dd. 20-4-1945.
-In tweevoud getypt naoorlogs document, Bericht No. 3 van de VGH gericht aan de Vrije Groepen en Werkers betreffende de beëindiging van de illegale arbeid, en uitleg over bijgevoegde vragenlijsten aangaande de maatschappelijke re-integratie van onderduikers, Den Haag dd. 14-5-1945.
-Vragenlijst, in drievoud, van de Gezamenlijke Verzorgingsorganisaties, Den Haag, (behorende bij Bericht No. 3 van de VGH), betreffende de maatschappelijke re-integratie van onderduikers, zd.
- In tweevoud naoorlogs gedrukt document betreffende een toegangsbewijs voor de ‘Herdenkingsplechtigheid voor de slachtoffers van den Verzetsstrijd op zondag 13 mei 1945’.
- Naoorlogs gedrukt document, in tweevoud, van de Kindervoedingcommissie “Redt Het Kind”, betreffende een aankondiging aangaande het beëindigen van werkzaamheden van ‘een groep illegale werkers’, zd.
-Twee documenten ondertekend door ‘Drikus’, waarvan 1 getypt document gericht aan ‘Jan’ betreffende een verzoek om hulp bij het legaliseren van Drikus zijn huwelijk, en een handgeschreven document gericht aan Jan en Wim met aan de onderzijde een paars stempel van de VGH, zd.
- Handgeschreven briefkaart gericht aan de heer Heertje en echtgenote, zd.
-Bruine envelop met opdruk van het Gemeentelijk Gasbedrijf ’s-Gravenhage, met daarop handgeschreven de naam van Jan Heertjes, bevattende een naoorlogs handgeschreven briefje, Den Haag dd. 17-5-45.
Map 5
- 5 pagina’s tellend getypt document betreffende de vaststelling van het zuiveringsbesluit van 13 januari 1944, overgenomen uit het Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden No. E 14, zd.
- 4 pagina’s tellend getypt document betreffende een toelichting op het zuiveringsbesluit van het overheidspersoneel, zd.
-5 lege enveloppen met opdruk, 4 betreffende dienstenveloppen van de Dienst. Departement van Landbouw en Visscherij, en 1 geadresseerd aan de administratie van “De Residentiebode”, ’s-Gravenhage.
-2 volledig blanco vellen papier, A4-formaat.
-5 documenten van het Rijksbureau voor de Voedselvoorziening in Oorlogstijd, waarvan 4 blanco formulieren, waaronder 1 ziekmeldingsformulier, en 1 document betreffende een verzoek van de adjunct directeur.
- 7 documenten betreffende de voedseldistributie, waaronder 6 distributiebonnen waarvan 1 in tweevoud betreffende de periode 1 oktober -25 november 1944, en 1 leeg opplakvel.
-1 vierkant oranje blanco ‘Groente-Klantenkaartje’, met kaartnummer: 710, en stempel met de naam van J. W. Brussee.
-1 bewijs van inschrijving voor het Districts Consultatie Bureau van de ’s-Gravehaagsche Vereeniging tot Bestrijding der Tuberculose, op naam van A. H. Jansen met kaartnummer: 9418
-8, al dan niet valse, blanco formulieren van uiteenlopende aard, waaronder 1 aanvraagformulier in tweevoud aangaande extra textielgoederen, 1 blanco doopbiljet, en 1 verzekeringspolis van De Centrale Arbeiders-Verzekerings-en Depositobank.
-6, al dan niet valse, blanco formulieren, waarvan 2 met briefhoofd Genehmigungen van Der Beauftragte Des Reichskommissars Für Die Provinz Süd-Holland, 3 documenten waarvan 1 in tweevoud met briefhoofd van Der Reichskommisssar für die besetzten niederl. Gebiete.
-3 blanco kaartjes betreffende burgemeestersverklaringen van diverse aard.
-10 kladversies en kladblaadjes, al dan niet met aantekeningen en correcties, gebruikt bij het vervaardigen van vervalsingen.
-1 blanco aangifte formulier van de politie te ’s Gravenhage betreffende de vermissing van een persoonsbewijs.
- 2 blanco Ausweise.
-4 legitimatiebewijzen van diverse aard op naam van Jan Mulder.
-7 Bescheinigungen van diverse aard op naam van Jan Mulder, waarvan 1 in drievoud (betreft waarschijnlijk proefdrukken voor vervalsingen).
-7 documenten van diverse aard op naam van Jan Mulder betreffende vergunningen, geautoriseerde verklaringen, alsook 1 toegangsbewijs en 1 inschrijfbewijs.
Map 2
-12 persoonsbewijzen waaronder op naam gestelde halffabricaten, alsook versneden en blanco exemplaren.
-4 blanco legitimatiebewijzen van de Technische Noodhulp in de Nederlanden, waarvan 2 blauwe, en 2 gestempelde beige kleurige tijdelijke legitimatiebewijzen.
-6 blanco vergunningen, waarvan 5 Vervoers-en Afleveringsvergunningen in diverse kleuren betreffende ‘Vaste Brandstoffen’, en 1 blanco vestigingsvergunning.
-12 Bescheinigungen van diverse aard, waarvan 4 blanco, 4 op naam gesteld en 4 (waarschijnlijk) kladexemplaren voor het vervaardigen van vervalsingen.
-4 toewijzingen betreffende een Majo-Komfoor, waarvan 3 op naam gesteld en 1 blanco.
-6 Vorläufiger Rückstellungsscheine betreffende vrijstellingen voor de Arbeitseinsatz, waarvan 3 blanco en 3 (waarschijnlijk) al dan niet op naam gestelde kladexemplaren voor vervalsingen.
-4 Ausweise met betrekking tot vrijstellingen, waarvan 2 betreffende de Arbeitseinsatz, 1 Rückstellungsausweis voor de militaire dienstplicht en 1 Sonderausweis.
-5 documenten van de Dienst van Sociale Zaken, Rijksarbeidsbureau dan wel het Gewestelijk Arbeidsbureau ’s Gravenhage, waarvan 3 blanco, 1 voor de helft met potlood ingevuld, en 1 van onbekende aard met nummer: 1104.
-7 documenten van het Departement van Landbouw en Visscherij, waarvan 1 in tweevoud betreffende een oningevuld Ausweis aangaande vrijstelling voor de Arbeitseinsatz, 4 zowel in het Nederlands als het Duits opgestelde verklaringen met daarop handgeschreven toevoegingen en correcties, en 1 document met blanco aangehecht formulier van het Ministerie van Economische zaken.
-3 trouwboekjes, waarvan 2 onbeschreven witte exemplaren, en 1 beschreven bruin exemplaar.
-1 onbeschreven boekje betreffende een ‘Familie register’.
-1 handgeschreven uitnodiging van ‘Jan’ betreffende een Kerstbijeenkomst in 1944.
Map 3.
-12 losse briefjes met aantekeningen en persoonsgegevens.
-57 enveloppen met aantekeningen en persoonsgegevens.
-10 mapjes met pasfoto’s van zowel mannen als vrouwen, waarvan 4 met aantekening of stempel aan de achterzijde betreffende naam of datum, 1 foto met naam aan de achterzijde ingevouwen tussen bijbehorend briefje met persoonsgegevens.
-9 gefotografeerde documenten, waarvan 1 in drievoud betreffende een op naam gesteld Ausweis, en 1 in tweevoud betreffende een op naam gesteld Marschbefehl.
-5 lege enveloppen waarvan 1 met het opschrift ‘Jan’, 2 met ‘Jan H’, en 1 met ‘Jan Heertjens’.
Map 4
-Getypt roze document van 6 pagina’s, betreffende overeenstemming van lokale illegale organisaties inzake een regeling voor Rotterdam aangaande het verlenen van hulp aan onderduikers en oorlogsslachtoffers ná de bevrijding, middels een afwikkelingsbureau en de afwikkelingskantoren REKA, Kantoor voor Arbeidsbemiddeling en FINK, zd.
-Getypt roze document van 8 pagina’s ‘Betreft tafelbesetting Reka’, aangaande de taakbeschrijving voor de 16 medewerkers van REKA, zd.
- In zesvoud getypt document betreffende Bericht No. 1 aangaande de oprichting van “De Vrije Groepen Den Haag” (VGH), Den Haag dd. 10-4-1945.
- Getypt document betreffende Bericht No. 2 van de VGH ter aanvulling op bericht No. 1 aangaande een definitie van het begrip ‘vrije werker’ respectievelijk ‘vrije groep’, Den Haag dd. 20-4-1945.
-In tweevoud getypt naoorlogs document, Bericht No. 3 van de VGH gericht aan de Vrije Groepen en Werkers betreffende de beëindiging van de illegale arbeid, en uitleg over bijgevoegde vragenlijsten aangaande de maatschappelijke re-integratie van onderduikers, Den Haag dd. 14-5-1945.
-Vragenlijst, in drievoud, van de Gezamenlijke Verzorgingsorganisaties, Den Haag, (behorende bij Bericht No. 3 van de VGH), betreffende de maatschappelijke re-integratie van onderduikers, zd.
- In tweevoud naoorlogs gedrukt document betreffende een toegangsbewijs voor de ‘Herdenkingsplechtigheid voor de slachtoffers van den Verzetsstrijd op zondag 13 mei 1945’.
- Naoorlogs gedrukt document, in tweevoud, van de Kindervoedingcommissie “Redt Het Kind”, betreffende een aankondiging aangaande het beëindigen van werkzaamheden van ‘een groep illegale werkers’, zd.
-Twee documenten ondertekend door ‘Drikus’, waarvan 1 getypt document gericht aan ‘Jan’ betreffende een verzoek om hulp bij het legaliseren van Drikus zijn huwelijk, en een handgeschreven document gericht aan Jan en Wim met aan de onderzijde een paars stempel van de VGH, zd.
- Handgeschreven briefkaart gericht aan de heer Heertje en echtgenote, zd.
-Bruine envelop met opdruk van het Gemeentelijk Gasbedrijf ’s-Gravenhage, met daarop handgeschreven de naam van Jan Heertjes, bevattende een naoorlogs handgeschreven briefje, Den Haag dd. 17-5-45.
Map 5
- 5 pagina’s tellend getypt document betreffende de vaststelling van het zuiveringsbesluit van 13 januari 1944, overgenomen uit het Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden No. E 14, zd.
- 4 pagina’s tellend getypt document betreffende een toelichting op het zuiveringsbesluit van het overheidspersoneel, zd.
-5 lege enveloppen met opdruk, 4 betreffende dienstenveloppen van de Dienst. Departement van Landbouw en Visscherij, en 1 geadresseerd aan de administratie van “De Residentiebode”, ’s-Gravenhage.
-2 volledig blanco vellen papier, A4-formaat.
-5 documenten van het Rijksbureau voor de Voedselvoorziening in Oorlogstijd, waarvan 4 blanco formulieren, waaronder 1 ziekmeldingsformulier, en 1 document betreffende een verzoek van de adjunct directeur.
- 7 documenten betreffende de voedseldistributie, waaronder 6 distributiebonnen waarvan 1 in tweevoud betreffende de periode 1 oktober -25 november 1944, en 1 leeg opplakvel.
-1 vierkant oranje blanco ‘Groente-Klantenkaartje’, met kaartnummer: 710, en stempel met de naam van J. W. Brussee.
-1 bewijs van inschrijving voor het Districts Consultatie Bureau van de ’s-Gravehaagsche Vereeniging tot Bestrijding der Tuberculose, op naam van A. H. Jansen met kaartnummer: 9418
-8, al dan niet valse, blanco formulieren van uiteenlopende aard, waaronder 1 aanvraagformulier in tweevoud aangaande extra textielgoederen, 1 blanco doopbiljet, en 1 verzekeringspolis van De Centrale Arbeiders-Verzekerings-en Depositobank.
-6, al dan niet valse, blanco formulieren, waarvan 2 met briefhoofd Genehmigungen van Der Beauftragte Des Reichskommissars Für Die Provinz Süd-Holland, 3 documenten waarvan 1 in tweevoud met briefhoofd van Der Reichskommisssar für die besetzten niederl. Gebiete.
-3 blanco kaartjes betreffende burgemeestersverklaringen van diverse aard.
-10 kladversies en kladblaadjes, al dan niet met aantekeningen en correcties, gebruikt bij het vervaardigen van vervalsingen.
-1 blanco aangifte formulier van de politie te ’s Gravenhage betreffende de vermissing van een persoonsbewijs.
- 2 blanco Ausweise.