Details
Objectnummer17426
BeschrijvingArchief van Margaretha Johanna Maria ('Greet') Radier. (Amsterdam, 10 juli 1902 – Amsterdam, 23 november 1988). Dagelijks leven, schaarste.
Greet Radier, een ongehuwde werkende vrouw, woonde tijdens de bezetting in Amsterdam, vanaf 1943 in een appartementengebouw voor alleenstaande vrouwen, ‘Oranjehof’. Voor een gedeelte van de periode trok haar moeder bij haar in. Greet Radier had een administratieve baan bij een bank: de Kasvereniging en ambieerde een zwaardere functie. Zij hield zich afzijdig van de politieke ontwikkelingen en raakte niet bij het verzet betrokken.
In september 1944 besloot zij een dagboek bij te houden. In een vlotte stijl en heel typvaardig doet zij verslag van haar persoonlijke omstandigheden, waarin de schaarste een steeds grotere rol speelt, van gebeurtenissen in Amsterdam en de ontwikkelingen aan het oorlogsfront, voor zover haar daarover berichten bereiken.
Radiers leven gaat steeds meer draaien om haar drukke baan, die een steeds grote opgave wordt en het ‘overleven’. Zo beschrijft zij hoe haar kleding eindeloos hersteld moet worden en hoe haar persoonlijke verzorging steeds meer tijd en geld kost. De koude moet bestreden worden. Voedsel moet tegen steeds hogere prijzen gekocht worden (deze prijzen wordt consequent vermeld, vaak met uitroeptekens). De rijen wachtenden zijn vaak lang. Het voedsel is eenzijdig en moet op geïmproviseerde wijze bereid worden. Radier toont weinig aandacht voor de politieke situatie, mogelijk wilde zij hierover weinig op schrift stellen. Als ze al afkeer uitspreekt dan wordt dat afstandelijk verwoord. Zij heeft bijzondere belangstelling voor de toestand in Eindhoven, omdat haar broer F.F. (Fer) Radier daar woont. Door de oorlogsomstandigheden gaat hun contact maandenlang verloren.
Het dagboek beslaat bijna honderd vrijwel foutloos uitgetypte foliovellen; het papier is de eerste helft enkelzijdig, de tweede helft dubbelzijdig gebruikt. Enkele passages zijn handgeschreven, waaronder haar verslag van de bevrijding. Opmerkelijk genoeg zette zij na de bevrijding haar dagboek nog bijna drie maanden voort en wel tot het moment, dat het gasbedrijf weer gas leverde. Onopzettelijk wordt dit moment het symbolische einde van de oorlog: ''t Gas doet 't nog steeds en hooge vlam. Nog een kliek over voor vanavond. Hiermede moet mijn dagboek maar eindigen, want nu is alles weer zoo goed als normaal.'
De voornaamste onderwerpen in ‘Mijn dagboek’ zijn:
aanslag ‘Rauter’; aanslagen; afsluiten gas; afsluiten leidingwater; Arbeitseinsatz; bevrijding van Dachau; bevrijdingsfeesten; bewaarplaats van doden Zuiderkerk; bombardement Euterpestraat; brand bioscoop Atlanta; BS; capitulatie; Dam-incident; diefstal van houtblokjes tussen de tramrails; distributie; Dolle Dinsdag; droppings; Eindhoven; evacuaties; executies; fietsvorderingen; geallieerde strijdmacht; gevechtshandelingen; intocht geallieerde leger; inundaties; ‘The Liberator’; martelingen; naamgeving van straten; nood-energieopwekking; onderduik; oorlogshumor; oranjeverering; ‘Het Parool’; prins Bernhard; propaganda op straat; Putten; razzia’s; represailles; Rode Kruis; schaarste; Sovjet-strijdmacht; stopzetten van vuilnisophaaldiensten; stopzetten van stroomlevering; stopzetten van openbaar vervoer; tulpenbollen; val van Berlijn; verduistering; vernielingen in de haven; bombardementen op Duitsland; voedseltochten; vordering van fietsen; ‘De Waarheid’; ‘Vrij Nederland’; zwarte handel.
Het archief bevat behalve het typoscript 'Mijn dagboek' ook documenten uit de persoonlijke levenssfeer, zoals Sinterklaasgedichten en correspondentie met familieleden.
Greet Radier, een ongehuwde werkende vrouw, woonde tijdens de bezetting in Amsterdam, vanaf 1943 in een appartementengebouw voor alleenstaande vrouwen, ‘Oranjehof’. Voor een gedeelte van de periode trok haar moeder bij haar in. Greet Radier had een administratieve baan bij een bank: de Kasvereniging en ambieerde een zwaardere functie. Zij hield zich afzijdig van de politieke ontwikkelingen en raakte niet bij het verzet betrokken.
In september 1944 besloot zij een dagboek bij te houden. In een vlotte stijl en heel typvaardig doet zij verslag van haar persoonlijke omstandigheden, waarin de schaarste een steeds grotere rol speelt, van gebeurtenissen in Amsterdam en de ontwikkelingen aan het oorlogsfront, voor zover haar daarover berichten bereiken.
Radiers leven gaat steeds meer draaien om haar drukke baan, die een steeds grote opgave wordt en het ‘overleven’. Zo beschrijft zij hoe haar kleding eindeloos hersteld moet worden en hoe haar persoonlijke verzorging steeds meer tijd en geld kost. De koude moet bestreden worden. Voedsel moet tegen steeds hogere prijzen gekocht worden (deze prijzen wordt consequent vermeld, vaak met uitroeptekens). De rijen wachtenden zijn vaak lang. Het voedsel is eenzijdig en moet op geïmproviseerde wijze bereid worden. Radier toont weinig aandacht voor de politieke situatie, mogelijk wilde zij hierover weinig op schrift stellen. Als ze al afkeer uitspreekt dan wordt dat afstandelijk verwoord. Zij heeft bijzondere belangstelling voor de toestand in Eindhoven, omdat haar broer F.F. (Fer) Radier daar woont. Door de oorlogsomstandigheden gaat hun contact maandenlang verloren.
Het dagboek beslaat bijna honderd vrijwel foutloos uitgetypte foliovellen; het papier is de eerste helft enkelzijdig, de tweede helft dubbelzijdig gebruikt. Enkele passages zijn handgeschreven, waaronder haar verslag van de bevrijding. Opmerkelijk genoeg zette zij na de bevrijding haar dagboek nog bijna drie maanden voort en wel tot het moment, dat het gasbedrijf weer gas leverde. Onopzettelijk wordt dit moment het symbolische einde van de oorlog: ''t Gas doet 't nog steeds en hooge vlam. Nog een kliek over voor vanavond. Hiermede moet mijn dagboek maar eindigen, want nu is alles weer zoo goed als normaal.'
De voornaamste onderwerpen in ‘Mijn dagboek’ zijn:
aanslag ‘Rauter’; aanslagen; afsluiten gas; afsluiten leidingwater; Arbeitseinsatz; bevrijding van Dachau; bevrijdingsfeesten; bewaarplaats van doden Zuiderkerk; bombardement Euterpestraat; brand bioscoop Atlanta; BS; capitulatie; Dam-incident; diefstal van houtblokjes tussen de tramrails; distributie; Dolle Dinsdag; droppings; Eindhoven; evacuaties; executies; fietsvorderingen; geallieerde strijdmacht; gevechtshandelingen; intocht geallieerde leger; inundaties; ‘The Liberator’; martelingen; naamgeving van straten; nood-energieopwekking; onderduik; oorlogshumor; oranjeverering; ‘Het Parool’; prins Bernhard; propaganda op straat; Putten; razzia’s; represailles; Rode Kruis; schaarste; Sovjet-strijdmacht; stopzetten van vuilnisophaaldiensten; stopzetten van stroomlevering; stopzetten van openbaar vervoer; tulpenbollen; val van Berlijn; verduistering; vernielingen in de haven; bombardementen op Duitsland; voedseltochten; vordering van fietsen; ‘De Waarheid’; ‘Vrij Nederland’; zwarte handel.
Het archief bevat behalve het typoscript 'Mijn dagboek' ook documenten uit de persoonlijke levenssfeer, zoals Sinterklaasgedichten en correspondentie met familieleden.
TrefwoordRADIER, M.J.M.; AMSTERDAM; DAGELIJKS LEVEN; SCHAARSTE; EGODOCUMENTEN; BEVRIJDING; EINDHOVEN; OORLOGSHUMOR
ObjectcategorieCollectie Radier
InventarisDocumenten
Map 1 (typoscript)
-typoscript ‘Mijn dagboek’, vrijdag 1 september 1944 – 21 juli 1945 (96 vellen folioformaat, weerzijdig gebruikt. Met pen aantekeningen tussengevoegd, soms ook extra handgeschreven pp.
Map 2 (documenten algemeen)
-uittreksel bevolkingsregister Amsterdam
-legitimatie van de Kasvereniging, Amsterdam, afgegeven maart 1944
-‘In donkere dagen’ (Sinterklaasgedicht), 5 december 1944, 2 pp.
-‘Nieuwjaarswensch’, A.M. Basset, 31 december 1944
-'Aan Zweden', anoniem rijm, ongedateerd
-‘Alles gaat goed alleen….!’ (spottend rijm), ongedateerd
-‘Als kind moet je tegenwoordig’, typoscript ondertekend door ‘Jantje’, ongedateerd, 4 pp.
-'Belevenissen in ‘Oranjehof’’ (woongemeenschap voor vrouwen, ongedateerd rijm)
-etiket van Zweedse margarine (genoemd in ‘Mijn dagboek’)
-‘Open brief aan den heer rijks-commissaris van het bezette Nederlandsche gebied’ (namens de Nederlandse artsen, afschrift), 3 pp., 2 ex.
-‘Hoe het einde kwam’, overzicht 3 september 1944 – 8 mei 1945. Anoniem, ongedateerd. 6 pp. (geschreven in Eindhoven door onbekende ik-figuur, mogelijk F.F. Radier)
-‘Ik zou zo graag’ (liedtekst over schaarste), ongedateerd
-‘Juni 1945’, anoniem typoschrift over een bezoek aan Brussel, ongedateerd. 5 pp. (verm. auteur G. Radier)
-‘Op de 6de verdieping’ [van de Oranjehof] (Sinterklaasgedicht), ongedateerd, keerzijde 'Rondom het fornuis' [van de Oranjehof] (Sinterklaasgedicht), ongedateerd
-‘Oranjehof’, ongedateerd rijm
-‘Oudejaarsrede’, ongedateerd. 3 pp. (doorslag van tikwerk voor haar werkgever)
-‘recepten tulpengerechten’ (getypt, ongedateerd)
-uitnodiging voor een dichtmiddag over Vondel, ongedateerd
Map 3 (correspondentie)
-brief van F.F. Radier aan Greet Radier, Eindhoven, 4 september 1944
-brief van F.F. Radier aan Greet Radier, Eindhoven, 8 september 1944
-brief van F.F. Radier aan Greet Radier en hun moeder, Eindhoven, 11 september 1944
-brief van F.F. Radier aan Greet Radier en hun moeder, Eindhoven, 14 september 1944
-brief van Greet Radier aan Aad Radier, Amsterdam, 15 september 1944 (kondigt dagboek aan)
-brief van G.W.J. Klaar aan Greet Radier, Vlaardingen, 18 september 1944
-brief van Marie [achternaam onbekend] aan Greet Radier, Baarn, 7 januari 1945
-Rode Kruis telegram van F.F. Radier, Eindhoven aan Greet Radier, Amsterdam, 28 februari 1945 (‘maken het zeer goed’)
-brief van F.F. Radier aan Greet Radier en hun moeder, Eindhoven, 15 april 1945
-etiket van Rode Kruis-aktie ‘Zuid helpt noord’, afzender F.F. Radier, Eindhoven geadresseerde Greet Radier, Amsterdam, 21 april 1945 (datum postmerk)
-brief van F.F. Radier aan Greet Radier, Eindhoven, 8 mei 1945
-prentbriefkaart van F.F. Radier, Eindhoven aan Greet Radier, Amsterdam, 11 mei 1945
-brief van A. Radier-van Ewijk aan Greet en Radier en haar moeder, Eindhoven, 16 mei 1945
-brief van F.F. Radier aan Greet Radier en hun moeder, Eindhoven, 16 mei 1945
-brief van F.F. Radier aan Greet Radier en hun moeder, Eindhoven, 13 juni 1945
-brief van F.F. Radier aan Greet Radier en hun moeder, Eindhoven, 24 juni 1945
-brief van F.F. Radier aan Greet Radier en haar moeder, ongedateerd
Map 1 (typoscript)
-typoscript ‘Mijn dagboek’, vrijdag 1 september 1944 – 21 juli 1945 (96 vellen folioformaat, weerzijdig gebruikt. Met pen aantekeningen tussengevoegd, soms ook extra handgeschreven pp.
Map 2 (documenten algemeen)
-uittreksel bevolkingsregister Amsterdam
-legitimatie van de Kasvereniging, Amsterdam, afgegeven maart 1944
-‘In donkere dagen’ (Sinterklaasgedicht), 5 december 1944, 2 pp.
-‘Nieuwjaarswensch’, A.M. Basset, 31 december 1944
-'Aan Zweden', anoniem rijm, ongedateerd
-‘Alles gaat goed alleen….!’ (spottend rijm), ongedateerd
-‘Als kind moet je tegenwoordig’, typoscript ondertekend door ‘Jantje’, ongedateerd, 4 pp.
-'Belevenissen in ‘Oranjehof’’ (woongemeenschap voor vrouwen, ongedateerd rijm)
-etiket van Zweedse margarine (genoemd in ‘Mijn dagboek’)
-‘Open brief aan den heer rijks-commissaris van het bezette Nederlandsche gebied’ (namens de Nederlandse artsen, afschrift), 3 pp., 2 ex.
-‘Hoe het einde kwam’, overzicht 3 september 1944 – 8 mei 1945. Anoniem, ongedateerd. 6 pp. (geschreven in Eindhoven door onbekende ik-figuur, mogelijk F.F. Radier)
-‘Ik zou zo graag’ (liedtekst over schaarste), ongedateerd
-‘Juni 1945’, anoniem typoschrift over een bezoek aan Brussel, ongedateerd. 5 pp. (verm. auteur G. Radier)
-‘Op de 6de verdieping’ [van de Oranjehof] (Sinterklaasgedicht), ongedateerd, keerzijde 'Rondom het fornuis' [van de Oranjehof] (Sinterklaasgedicht), ongedateerd
-‘Oranjehof’, ongedateerd rijm
-‘Oudejaarsrede’, ongedateerd. 3 pp. (doorslag van tikwerk voor haar werkgever)
-‘recepten tulpengerechten’ (getypt, ongedateerd)
-uitnodiging voor een dichtmiddag over Vondel, ongedateerd
Map 3 (correspondentie)
-brief van F.F. Radier aan Greet Radier, Eindhoven, 4 september 1944
-brief van F.F. Radier aan Greet Radier, Eindhoven, 8 september 1944
-brief van F.F. Radier aan Greet Radier en hun moeder, Eindhoven, 11 september 1944
-brief van F.F. Radier aan Greet Radier en hun moeder, Eindhoven, 14 september 1944
-brief van Greet Radier aan Aad Radier, Amsterdam, 15 september 1944 (kondigt dagboek aan)
-brief van G.W.J. Klaar aan Greet Radier, Vlaardingen, 18 september 1944
-brief van Marie [achternaam onbekend] aan Greet Radier, Baarn, 7 januari 1945
-Rode Kruis telegram van F.F. Radier, Eindhoven aan Greet Radier, Amsterdam, 28 februari 1945 (‘maken het zeer goed’)
-brief van F.F. Radier aan Greet Radier en hun moeder, Eindhoven, 15 april 1945
-etiket van Rode Kruis-aktie ‘Zuid helpt noord’, afzender F.F. Radier, Eindhoven geadresseerde Greet Radier, Amsterdam, 21 april 1945 (datum postmerk)
-brief van F.F. Radier aan Greet Radier, Eindhoven, 8 mei 1945
-prentbriefkaart van F.F. Radier, Eindhoven aan Greet Radier, Amsterdam, 11 mei 1945
-brief van A. Radier-van Ewijk aan Greet en Radier en haar moeder, Eindhoven, 16 mei 1945
-brief van F.F. Radier aan Greet Radier en hun moeder, Eindhoven, 16 mei 1945
-brief van F.F. Radier aan Greet Radier en hun moeder, Eindhoven, 13 juni 1945
-brief van F.F. Radier aan Greet Radier en hun moeder, Eindhoven, 24 juni 1945
-brief van F.F. Radier aan Greet Radier en haar moeder, ongedateerd