Details
Objectnummer17398
BeschrijvingArchief van A. Kortlandt. Adriaan Kortlandt, geboren Rotterdam 25 januari 1918 – overleden Amsterdam 18 oktober 2009. Tweemaal gehuwd, met Geertruide (Tuja) Plas en na scheiding met Mathilde (Tillie) Mulder (geboren 1934). Uit het eerste huwelijk kwamen twee zoons voort, Ed (1944) en Frits (1945).
Adriaan Kortlandt studeerde in Utrecht: geografie en psychologie en woonde in een studentenhuis aan de Boothstraat in Utrecht, waar de bezetter later arrestaties pleegde. Kortlandt studeerde in 1943 af en verhuisde naar Amsterdam. Hier werd hij actief in het verzet. Kortlandt behoorde tot een Amsterdamse knokploeg en later tot de BS. Hierover zijn weinig bijzonderheden bekend.
Na verraad werd hij gearresteerd op verdenking van een moord, die in juni 1943 plaatsvond. Hij zou bij een liquidatie betrokken zijn geweest. De liquidatie vond plaats, toen een echtpaar een netwerk van studenten die zich bezighielden met het onderbrengen van kinderen bij pleeggezinnen dreigde te verraden. De man werd vermoord, de vrouw ontsnapte aan dit lot. Na de bezetting bleek dat twee leden van een KP in overleg met het studentenverzet deze moord hadden gepleegd. Er zijn geen aanwijzingen, dat Kortlandt een van hen was. In dit studentenverzet waren xx en xx heel actief in de kindersmokkelkindersmokkel uit de creche tegenover de Joodsche schouwburg in Amsterdam. Gisela Söhnlein was een rechtenstudente, Hetty Voûte studeerde biologie en was bestuurslid van UVSV. Beide werden voor hun aandeel in de smokkel gearresteerd. Zij zouden kamp Ravenbrück overleven. In de omgeving van Kortlandt werd verondersteld, dat zij de moord hadden gepleegd.
Kortlandt werd kort gevangen gezet, in het seminarie Haaren bij Vught. Waarschijnlijk werd hij daarbij niet gemarteld. Hij kwam in 1943 vrij, mogelijk omdat medegevangene Voûte hem overtuigend van de liquidatie had vrijgepleit. Kortlandt werd vrijgelaten.
Na de bezetting kreeg Kortlandt een indrukwekkende wetenschappelijke loopbaan. Hij had een leerstoel aan de Universiteit van Amsterdam en later in Oxford, waarna hij in Afrika experimenteel onderzoek ging doen. Op latere leeftijd schreef hij zijn memoires, die deels uitgegeven zijn. Hierin rekende hij met het Nederlandse universitaire milieu af. In deze memoires schrijft Kortlandt niet over het verzet.
Voor zijn verzetsdeelname heeft Kortlandt het Verzetsherdenkingskruis gekregen.
Het archief omvat onder meer brochures en ander drukwerk, een lijst van Nederlanders die voor de Duitse geheime politie Gestapo werkten, door Kortlandt overgeschreven verzetsgedichten en enkele naoorlogse brieven en mails.
Collecties, die verband houden met Kortlandts wetenschappelijke werk zijn opgenomen in het Tropenmuseum en de Artis-bibliotheek in Amsterdam en het Rijksmuseum voor Volkenkunde en Naturalis in Leiden.
Adriaan Kortlandt studeerde in Utrecht: geografie en psychologie en woonde in een studentenhuis aan de Boothstraat in Utrecht, waar de bezetter later arrestaties pleegde. Kortlandt studeerde in 1943 af en verhuisde naar Amsterdam. Hier werd hij actief in het verzet. Kortlandt behoorde tot een Amsterdamse knokploeg en later tot de BS. Hierover zijn weinig bijzonderheden bekend.
Na verraad werd hij gearresteerd op verdenking van een moord, die in juni 1943 plaatsvond. Hij zou bij een liquidatie betrokken zijn geweest. De liquidatie vond plaats, toen een echtpaar een netwerk van studenten die zich bezighielden met het onderbrengen van kinderen bij pleeggezinnen dreigde te verraden. De man werd vermoord, de vrouw ontsnapte aan dit lot. Na de bezetting bleek dat twee leden van een KP in overleg met het studentenverzet deze moord hadden gepleegd. Er zijn geen aanwijzingen, dat Kortlandt een van hen was. In dit studentenverzet waren xx en xx heel actief in de kindersmokkelkindersmokkel uit de creche tegenover de Joodsche schouwburg in Amsterdam. Gisela Söhnlein was een rechtenstudente, Hetty Voûte studeerde biologie en was bestuurslid van UVSV. Beide werden voor hun aandeel in de smokkel gearresteerd. Zij zouden kamp Ravenbrück overleven. In de omgeving van Kortlandt werd verondersteld, dat zij de moord hadden gepleegd.
Kortlandt werd kort gevangen gezet, in het seminarie Haaren bij Vught. Waarschijnlijk werd hij daarbij niet gemarteld. Hij kwam in 1943 vrij, mogelijk omdat medegevangene Voûte hem overtuigend van de liquidatie had vrijgepleit. Kortlandt werd vrijgelaten.
Na de bezetting kreeg Kortlandt een indrukwekkende wetenschappelijke loopbaan. Hij had een leerstoel aan de Universiteit van Amsterdam en later in Oxford, waarna hij in Afrika experimenteel onderzoek ging doen. Op latere leeftijd schreef hij zijn memoires, die deels uitgegeven zijn. Hierin rekende hij met het Nederlandse universitaire milieu af. In deze memoires schrijft Kortlandt niet over het verzet.
Voor zijn verzetsdeelname heeft Kortlandt het Verzetsherdenkingskruis gekregen.
Het archief omvat onder meer brochures en ander drukwerk, een lijst van Nederlanders die voor de Duitse geheime politie Gestapo werkten, door Kortlandt overgeschreven verzetsgedichten en enkele naoorlogse brieven en mails.
Collecties, die verband houden met Kortlandts wetenschappelijke werk zijn opgenomen in het Tropenmuseum en de Artis-bibliotheek in Amsterdam en het Rijksmuseum voor Volkenkunde en Naturalis in Leiden.
TrefwoordKORTLANDT, A.; SÖHNLEIN, G.; VOUTE, H.; BS; AANSLAGEN OP PERSONEN; VERZET, UNIVERSITEITEN/STUDENTEN; JODENVERVOLGING
ObjectcategorieCollectie Kortlandt
InventarisDocumenten
-verslag van de bevrijding van de stad Groningen, gestencild, gedateerd Groningen 6 mei 1945
-brief van P. Dourlain aan A. Kortlandt, Katwijk, 2 oktober 1974
-mail van F. (Frits) Broeyer aan T. Kortlandt, 2 december 2012
-sinterklaasgedicht, verwezen wordt naar Hetty Voûte en Gisela Söhnlein, ongedateerd
-‘Een jongen van de vlakte die NSB’ers hakte’, tekst in het handschrift van A. Kortlandt, ongedateerd. 1 p.
-‘Ons land is als dit kabinet’, tekst in het handschrift van A. Kortlandt, ongedateerd. 1 p.
-‘Gestapomedewerkers’, stencil, anoniem, ongedateerd
-‘Komt partisanen, reikt elkaar de hand’, in handschrift van A. Kortlandt, ongedateerd
Drukwerk
-‘Een belangrijkste Zweedsche stem: Engeland of Duitschland?’, brochure, 1941
-Mussert, A., ‘Landverraders’, brochure, 1941. 30 pp.
-gedrukte afscheidsbrief R. (Rob) Bouma, gevangene in Utrecht, 5 februari 1943
-‘Kerstmis in Scheveningen’, anoniem, uitgegeven door de KP Amsterdam, 1944
-Tast, T. van, ‘1945. Ons land uit lijden ontzet’, prentenboek, ongedateerd [rond 1945]
-titelloze brochure over wandaden van de bezetter in leperello-vorm, na mei 1945
-Mignot, K., ‘Wat hebben de Duitschers tegenover het Nederlandsche volk misdreven?’, brochure, juni 1945
-‘Abonneert u op de sportwereld’, anonieme brochure, rond juni 1945
-‘De ploertenstreken van (...)’, anonieme brochure, 1945-1946
-‘Herdenkings bijeenkomst van oud politieke gevangenen Groot Seminarie Haaren’, 2 augustus 1947
-‘Gek en wijs tijdens Seyss’, anonieme en ongedateerde brochure. 22 pp.
-‘Vaderlandse geschiedenis in oorlogstijd’, anonieme en ongedateerde brochure. 8 pp.
-‘Levende doden!’, geïllustreerde brochure, ongedateerd. 22 pp.
-drukwerk. voorzijde ‘Der Weg zurück’, Nederlandstalig gedicht met tekeningen in de rand, ongedateerd; keerzijde -pagina uit Ollie B. Bommel (dit wijst mogelijk op papierschaarste)
-verslag van de bevrijding van de stad Groningen, gestencild, gedateerd Groningen 6 mei 1945
-brief van P. Dourlain aan A. Kortlandt, Katwijk, 2 oktober 1974
-mail van F. (Frits) Broeyer aan T. Kortlandt, 2 december 2012
-sinterklaasgedicht, verwezen wordt naar Hetty Voûte en Gisela Söhnlein, ongedateerd
-‘Een jongen van de vlakte die NSB’ers hakte’, tekst in het handschrift van A. Kortlandt, ongedateerd. 1 p.
-‘Ons land is als dit kabinet’, tekst in het handschrift van A. Kortlandt, ongedateerd. 1 p.
-‘Gestapomedewerkers’, stencil, anoniem, ongedateerd
-‘Komt partisanen, reikt elkaar de hand’, in handschrift van A. Kortlandt, ongedateerd
Drukwerk
-‘Een belangrijkste Zweedsche stem: Engeland of Duitschland?’, brochure, 1941
-Mussert, A., ‘Landverraders’, brochure, 1941. 30 pp.
-gedrukte afscheidsbrief R. (Rob) Bouma, gevangene in Utrecht, 5 februari 1943
-‘Kerstmis in Scheveningen’, anoniem, uitgegeven door de KP Amsterdam, 1944
-Tast, T. van, ‘1945. Ons land uit lijden ontzet’, prentenboek, ongedateerd [rond 1945]
-titelloze brochure over wandaden van de bezetter in leperello-vorm, na mei 1945
-Mignot, K., ‘Wat hebben de Duitschers tegenover het Nederlandsche volk misdreven?’, brochure, juni 1945
-‘Abonneert u op de sportwereld’, anonieme brochure, rond juni 1945
-‘De ploertenstreken van (...)’, anonieme brochure, 1945-1946
-‘Herdenkings bijeenkomst van oud politieke gevangenen Groot Seminarie Haaren’, 2 augustus 1947
-‘Gek en wijs tijdens Seyss’, anonieme en ongedateerde brochure. 22 pp.
-‘Vaderlandse geschiedenis in oorlogstijd’, anonieme en ongedateerde brochure. 8 pp.
-‘Levende doden!’, geïllustreerde brochure, ongedateerd. 22 pp.
-drukwerk. voorzijde ‘Der Weg zurück’, Nederlandstalig gedicht met tekeningen in de rand, ongedateerd; keerzijde -pagina uit Ollie B. Bommel (dit wijst mogelijk op papierschaarste)