Details
Objectnummer17092
BeschrijvingArchief van Manfred en Marga Grunberg. Manfred Grunberg (Keulen, 12 maart 1923 – Amsterdam, 21 augustus 2013). Schuilnaam Hendrik Manfred van der Graaf. Marga Grunberg (Keulen, 11 augustus 1924). Jodenvervolging, Verzetsdeelnemers.
Manfred en Marga Grunberg kwamen met hun moeder als Duits-Joodse vluchtelingen in 1934 naar Nederland, na een reis die ondermeer naar Barcelona leidde. De vader was al in Nederland. De ouders bleven gescheiden wonen. Hij had een bedrijf in filmverhuur, zij was pensionhoudster in Amsterdam.
Manfred Grunberg deed vanaf 1941 verzetswerk in Nederland en Frankrijk. Hij begon met het verspreiden van ‘De Waarheid’. Ook regelde hij voor derden valse documenten, zoals paspoorten en persoonsbewijzen. Later had hij banden met de Vrije Groepen Amsterdam, de LO (Landelijke Organisatie voor Hulp aan Onderduikers) en de vluchtcentrale van Leo Weil, die ruim honderd mensen uit Nederland liet wegkomen. Daar waren medewerkers van het Amsterdamse Bevolkingsregister bij betrokken, onderen anderen R. Onderwijzer en Piet Landweer. Manfred Grunberg hielp een vluchtlijn opzetten. Met name Joden werden het land uit gesmokkeld met behulp van valse papieren, die aantoonden dat zij bij de strategisch belangrijke firma Grötzinger in Abbeville (Normandië) zouden gaan werken. Grunberg had daarvoor contact met de Forces Françaises de l’Interieur (FFI) in Parijs gezocht. Hij heeft daarnaast honderden onderduikers voorzien van papieren. Na de oorlog werd Manfred nog directeur van een confectiebedrijf maar op den duur kreeg hij last van een angststoornis, waarop hij een verzetspensioen ontving.
Marga Grunberg, die voor de bezetting op een modeatelier werkte, zocht in het begin van de oorlog passend werk om in aanmerking voor een ‘sperr’ te komen: een verklaring waarmee deportatie werd uitgesteld. Zij vond werk in een atelier van de Wehrmacht. Via het arbeidsbureau kwam zij in contact met P. Landweer van de dienst Bevolkingsregistratie. Hij verving haar persoonsbewijs met een gestempelde ‘J’ voor een exemplaar zonder. Het eerste bewijs werd als verloren aangegeven, terwijl de gegevens in de cartotheek van het register werden bijgewerkt. Zo was zij in staat om zonder jodenster en met geblondeerd kapsel onopvallend over straat te gaan. Zij werd actief in het verzet. Later hielp zij onderduikers door hen te verzorgen en van documenten te voorzien. Ook onderhield zij het contact met Onderwijzer en Landweer. Marga Grunberg overleefde de oorlog dankzij haar alertheid, zelfstandigheid en behendigheid. Na de oorlog begon ze een naaiatelier, waarna ze voor de bekende couturier Max Heymans kon gaan werken. Zij had een groot aandeel in de toekenning van de Yad Vashem-onderscheiding voor Piet Landweer en bij de uitreiking ervan hield zij een toespraak.
In het archief bevinden zich officiële documenten en vervalsingen ervan, naast documenten die met herdenking samenhangen. Bij het archief gevoegd is een CD-ROM met de USC Shoah Foundation Institute testimony van Marga Grunberg, gedateerd 2 mei 1996. Zie ook VMA 17028 en 17093
Manfred en Marga Grunberg kwamen met hun moeder als Duits-Joodse vluchtelingen in 1934 naar Nederland, na een reis die ondermeer naar Barcelona leidde. De vader was al in Nederland. De ouders bleven gescheiden wonen. Hij had een bedrijf in filmverhuur, zij was pensionhoudster in Amsterdam.
Manfred Grunberg deed vanaf 1941 verzetswerk in Nederland en Frankrijk. Hij begon met het verspreiden van ‘De Waarheid’. Ook regelde hij voor derden valse documenten, zoals paspoorten en persoonsbewijzen. Later had hij banden met de Vrije Groepen Amsterdam, de LO (Landelijke Organisatie voor Hulp aan Onderduikers) en de vluchtcentrale van Leo Weil, die ruim honderd mensen uit Nederland liet wegkomen. Daar waren medewerkers van het Amsterdamse Bevolkingsregister bij betrokken, onderen anderen R. Onderwijzer en Piet Landweer. Manfred Grunberg hielp een vluchtlijn opzetten. Met name Joden werden het land uit gesmokkeld met behulp van valse papieren, die aantoonden dat zij bij de strategisch belangrijke firma Grötzinger in Abbeville (Normandië) zouden gaan werken. Grunberg had daarvoor contact met de Forces Françaises de l’Interieur (FFI) in Parijs gezocht. Hij heeft daarnaast honderden onderduikers voorzien van papieren. Na de oorlog werd Manfred nog directeur van een confectiebedrijf maar op den duur kreeg hij last van een angststoornis, waarop hij een verzetspensioen ontving.
Marga Grunberg, die voor de bezetting op een modeatelier werkte, zocht in het begin van de oorlog passend werk om in aanmerking voor een ‘sperr’ te komen: een verklaring waarmee deportatie werd uitgesteld. Zij vond werk in een atelier van de Wehrmacht. Via het arbeidsbureau kwam zij in contact met P. Landweer van de dienst Bevolkingsregistratie. Hij verving haar persoonsbewijs met een gestempelde ‘J’ voor een exemplaar zonder. Het eerste bewijs werd als verloren aangegeven, terwijl de gegevens in de cartotheek van het register werden bijgewerkt. Zo was zij in staat om zonder jodenster en met geblondeerd kapsel onopvallend over straat te gaan. Zij werd actief in het verzet. Later hielp zij onderduikers door hen te verzorgen en van documenten te voorzien. Ook onderhield zij het contact met Onderwijzer en Landweer. Marga Grunberg overleefde de oorlog dankzij haar alertheid, zelfstandigheid en behendigheid. Na de oorlog begon ze een naaiatelier, waarna ze voor de bekende couturier Max Heymans kon gaan werken. Zij had een groot aandeel in de toekenning van de Yad Vashem-onderscheiding voor Piet Landweer en bij de uitreiking ervan hield zij een toespraak.
In het archief bevinden zich officiële documenten en vervalsingen ervan, naast documenten die met herdenking samenhangen. Bij het archief gevoegd is een CD-ROM met de USC Shoah Foundation Institute testimony van Marga Grunberg, gedateerd 2 mei 1996. Zie ook VMA 17028 en 17093
TrefwoordGRUNBERG, MANFRED; GRUNBERG, MARGA; LANDWEER, P.; RAGUT, W.M.; WEIL, L.; HAMMERSTEIN, O.; VOS, I.; VOS-PRESSER, C.; VOS, S.; VOS, B.; VOS, J.; PERSOONSREGISTRATIE; BEROEPSGROEP, AMBTENAREN; AMSTERDAM; JODENVERVOLGING
ObjectcategorieCollectie Grunberg
InventarisDocumenten
Map Manfred Grunberg
-geboorteakte, uitgegeven 13 maart 1923 (kopie)
-verklaring ‘De Waarheid over deelname verzet door Manfred Grunberg’, 27 augustus 1945 (kopie)
-legitimatiebewijs Vrije Groepen Amsterdam op naam van M. Grünberg, z.d.
-lidmaatschapskaart Manfred Grunbert [sic] van de Federation nationale des Anciens de la Résistance, ongedateerd
-lidmaatschapskaart 'duplicata' Manfred Grunberg van de Federation nationale des Anciens de la Résistance, uitgegeven 14 september 1945
-bewijs van aanmelding als Jood op naam van H.M. van der Graaf, 9 april 1941
-bewijs van aanmelding als Jood op naam van P. van Blanken, 12 april 1941
-bewijs van aanmelding als Jood op naam van Manfred Grunberg, 13 april 1944
-Ausweis Manfred Grunberg, uitgegeven 2 juli 1943
-paspoort van H.M. van der Graaf, uitgegeven 27 januari 1944
-formulier Durchlassschein op naam van H.M. van der Graaf, uitgeven 27 januari 1944-
-Bescheinigung op naam van M.A. Scholten, uitgegeven 3 februari 1944
-Bescheinigung firma Grötzinger, op naam van H.M. van der Graaf geldig tot 31 mei 1944, uitgeven 22 maart 1944
-Bescheinigung firma Grötzinger, op naam van H.M. van der Graaf geldig tot 1 augustus 1944, uitgeven 22 maart 1944
-Durchlassschein op naam van H.M. van der Graaf, uitgegeven 26 april 1944
-verklaring van de Forces Françaises de l’Interieur (FFI), uitgegeven 20 september 1945 over illegaal werk van Manfred Grunberg
-verklaring van de verzetsgroep LO, uitgegeven 3 oktober 1945, over illegaal werk van Manfred Grunberg
-Durchlasschein op naam van A.M. Scholten, ongedateerd
-oproep bevolkingsregister, ongedateerd. 2 ex.
-oproep voor ontvangstname persoonsbewijs, niet ingevuld, ongedateerd. 2 ex.
--formulier ‘aanvraag voor een p.b.’ [persoonsbewijs] (getypt). 2 ex.
-Vrije Groepen Amsterdam-aanvraagformulier voor een persoonsbewijs (gedrukt)
-inlegvel van een stamkaart
-Bescheinigung Bauunternehmung Grötzinger [op naam van?]
-kwitantie van de Zentralstelle für jüdische Auswanderung, getekend door Aus der Fünten, voor uitbetaling van 37,50 gulden aan de Kolonne Ragut [niet goed leesbaar, wellicht later door Hannie Schaft en Jan Bonekamp doodgeschoten W.M. Ragut] voor het aanbrengen van 5 joden uit de Amsterdamse Vrolikstraat 74 en 275 (kopie) [plakband], dd. 17-03-1943. Het gaat om het gezin Vos, bestaande uit Isaac (9 mei 1895) en Catharina Vos-Presser (2 juni 1898) en hun kinderen Schoontje (21 februari 1929), Joseph (14 februari 1932) en Betsy (11 januari 1926).
-briefpapier firma Grötzinger, leeg, met stempel en handtekening (2 ex.)
-briefpapier firma Grötzinger, leeg, met stempel en handtekening, met vervolgblad
-briefpapier van de rijksinspectie van de bevolkingsregisters, oningevuld, 2 ex.
-aanvraagformulier Durchlassschein op naam van M. Scholten [in vier stukken]
-distributiestamkaart, oningevuld, 2 ex.
-vel distributiebonnen, Duitstalig
-‘Illegaliteitsrapport van Manfred Grunberg’, 20 maart 1976
-‘Opgave voor de eerelijst der namen van hen, die voor het vaderland gevallen zijn’, no 4386
-‘Opgave voor de eerelijst der namen van hen, die voor het vaderland gevallen zijn’, no 14051
-artikel ‘De dubbele illegaliteit van een groep Duitse joden, in: ‘De Groene Amsterdammer’, 27 mei 1987
-artikel ‘Joods en antifascist zijn was voor Oosteinde-groep niet voldoende’ [onbekende krant, ongedateerd]
Map Marga Grunberg
-legitimatiebewijs Vrije Groepen Amsterdam op naam van M. Grünberg, z.d.
-brief van de rijksinspectie van de bevolkingsregisters aan M. Grunberg, 3 november 1942 (besluit registratie afstammeling van twee joodse grootouders)
-advertentie ‘ik ben op zoek naar’ van H. de Langen (kleindochter P. Landweer), met reactie van M. Grunberg, 22 augustus 2006
-oorkonde Yad Vashem op naam van P. Landweer, 21 september 2007
-brief van I. Steinfeldt, directeur Yad Vashem aan H. de Langen, 7 november 2007-
-H. de Langen, ‘Ter nagedachtenis aan Piet Landweer, verzetsheld in de jaren ’40-‘45’, [onuitgegeven artikel] 6 maart 2008
-toespraak van M. Grunberg ter gelegenheid van de Yad Vashem-onderscheiding van Piet Landweer, 13 maart 2008
-artikel ‘Zwijgen verbroken rond stil verzet’, ‘NHD’, 3 mei 2008
-artikel ‘verzetsheld postuum geëerd’, ‘Het Parool’, [rond 3 mei 2008]
-fragment van een onbekend boek met een afbeelding van de plaquette in het Bevolkingsregister, die onder anderen P. Landweer memoreert
-brief van R. de Graaf, Dienst Persoonsgegevens van de gemeente Amsterdam, aan M. Grunberg over de Yad Vashem-onderscheiding van P. Landweer, 2 mei 2008
-2 kleurenfoto's Marga Grunberg met tas, zd.
Map Manfred Grunberg
-geboorteakte, uitgegeven 13 maart 1923 (kopie)
-verklaring ‘De Waarheid over deelname verzet door Manfred Grunberg’, 27 augustus 1945 (kopie)
-legitimatiebewijs Vrije Groepen Amsterdam op naam van M. Grünberg, z.d.
-lidmaatschapskaart Manfred Grunbert [sic] van de Federation nationale des Anciens de la Résistance, ongedateerd
-lidmaatschapskaart 'duplicata' Manfred Grunberg van de Federation nationale des Anciens de la Résistance, uitgegeven 14 september 1945
-bewijs van aanmelding als Jood op naam van H.M. van der Graaf, 9 april 1941
-bewijs van aanmelding als Jood op naam van P. van Blanken, 12 april 1941
-bewijs van aanmelding als Jood op naam van Manfred Grunberg, 13 april 1944
-Ausweis Manfred Grunberg, uitgegeven 2 juli 1943
-paspoort van H.M. van der Graaf, uitgegeven 27 januari 1944
-formulier Durchlassschein op naam van H.M. van der Graaf, uitgeven 27 januari 1944-
-Bescheinigung op naam van M.A. Scholten, uitgegeven 3 februari 1944
-Bescheinigung firma Grötzinger, op naam van H.M. van der Graaf geldig tot 31 mei 1944, uitgeven 22 maart 1944
-Bescheinigung firma Grötzinger, op naam van H.M. van der Graaf geldig tot 1 augustus 1944, uitgeven 22 maart 1944
-Durchlassschein op naam van H.M. van der Graaf, uitgegeven 26 april 1944
-verklaring van de Forces Françaises de l’Interieur (FFI), uitgegeven 20 september 1945 over illegaal werk van Manfred Grunberg
-verklaring van de verzetsgroep LO, uitgegeven 3 oktober 1945, over illegaal werk van Manfred Grunberg
-Durchlasschein op naam van A.M. Scholten, ongedateerd
-oproep bevolkingsregister, ongedateerd. 2 ex.
-oproep voor ontvangstname persoonsbewijs, niet ingevuld, ongedateerd. 2 ex.
--formulier ‘aanvraag voor een p.b.’ [persoonsbewijs] (getypt). 2 ex.
-Vrije Groepen Amsterdam-aanvraagformulier voor een persoonsbewijs (gedrukt)
-inlegvel van een stamkaart
-Bescheinigung Bauunternehmung Grötzinger [op naam van?]
-kwitantie van de Zentralstelle für jüdische Auswanderung, getekend door Aus der Fünten, voor uitbetaling van 37,50 gulden aan de Kolonne Ragut [niet goed leesbaar, wellicht later door Hannie Schaft en Jan Bonekamp doodgeschoten W.M. Ragut] voor het aanbrengen van 5 joden uit de Amsterdamse Vrolikstraat 74 en 275 (kopie) [plakband], dd. 17-03-1943. Het gaat om het gezin Vos, bestaande uit Isaac (9 mei 1895) en Catharina Vos-Presser (2 juni 1898) en hun kinderen Schoontje (21 februari 1929), Joseph (14 februari 1932) en Betsy (11 januari 1926).
-briefpapier firma Grötzinger, leeg, met stempel en handtekening (2 ex.)
-briefpapier firma Grötzinger, leeg, met stempel en handtekening, met vervolgblad
-briefpapier van de rijksinspectie van de bevolkingsregisters, oningevuld, 2 ex.
-aanvraagformulier Durchlassschein op naam van M. Scholten [in vier stukken]
-distributiestamkaart, oningevuld, 2 ex.
-vel distributiebonnen, Duitstalig
-‘Illegaliteitsrapport van Manfred Grunberg’, 20 maart 1976
-‘Opgave voor de eerelijst der namen van hen, die voor het vaderland gevallen zijn’, no 4386
-‘Opgave voor de eerelijst der namen van hen, die voor het vaderland gevallen zijn’, no 14051
-artikel ‘De dubbele illegaliteit van een groep Duitse joden, in: ‘De Groene Amsterdammer’, 27 mei 1987
-artikel ‘Joods en antifascist zijn was voor Oosteinde-groep niet voldoende’ [onbekende krant, ongedateerd]
Map Marga Grunberg
-legitimatiebewijs Vrije Groepen Amsterdam op naam van M. Grünberg, z.d.
-brief van de rijksinspectie van de bevolkingsregisters aan M. Grunberg, 3 november 1942 (besluit registratie afstammeling van twee joodse grootouders)
-advertentie ‘ik ben op zoek naar’ van H. de Langen (kleindochter P. Landweer), met reactie van M. Grunberg, 22 augustus 2006
-oorkonde Yad Vashem op naam van P. Landweer, 21 september 2007
-brief van I. Steinfeldt, directeur Yad Vashem aan H. de Langen, 7 november 2007-
-H. de Langen, ‘Ter nagedachtenis aan Piet Landweer, verzetsheld in de jaren ’40-‘45’, [onuitgegeven artikel] 6 maart 2008
-toespraak van M. Grunberg ter gelegenheid van de Yad Vashem-onderscheiding van Piet Landweer, 13 maart 2008
-artikel ‘Zwijgen verbroken rond stil verzet’, ‘NHD’, 3 mei 2008
-artikel ‘verzetsheld postuum geëerd’, ‘Het Parool’, [rond 3 mei 2008]
-fragment van een onbekend boek met een afbeelding van de plaquette in het Bevolkingsregister, die onder anderen P. Landweer memoreert
-brief van R. de Graaf, Dienst Persoonsgegevens van de gemeente Amsterdam, aan M. Grunberg over de Yad Vashem-onderscheiding van P. Landweer, 2 mei 2008
-2 kleurenfoto's Marga Grunberg met tas, zd.