Details
Reproductie
Objectnummer4190
BeschrijvingArchief van Hendrik Anthoon ('Henk') Das (Hellevoetsluis, 18 maart 1916 - Driebergen, 1 april 2008). Verzetsdeelnemer, schuilnaam 'Ruurd'.
Henk Das was de oudste zoon in een gereformeerd gezin met zeven kinderen. Uit onvrede over interne conflicten bij de gereformeerde kerk, die ook tijdens de oorlog aanhielden, stapte Das over naar de hervormde kerk. In 1942, toen hij nog bij zijn ouders in de wijk Tuindorp in Utrecht woonde, raakte hij betrokken bij het verzet. Dat gebeurde via mensen die hij kende van de christelijke korfbalvereniging Door Vriendschap Sterk (DVS). Daar leerde hij ook zijn latere vrouw Tineke Vermeulen kennen. Ze verloofden zich in september 1942 en trouwden in 1948.
In oktober 1943 ging Das onder de schuilnaam 'Ruurd' de Utrechtse afdeling van de LO leiden, de in het voorjaar van dat jaar door 'tante Riek' (Helena Kuipers-Rietberg) en 'Frits de Zwerver' (dominee Slomp) opgerichte Landelijke Organisatie voor Hulp aan Onderduikers (LO) op. Zijn voorganger was even daarvoor opgepakt. Das zat toen al enkele maanden ondergedoken, ondermeer in Zeist. Later nam hij het werk voor de Centrale Inlichtingen Dienst (CID) erbij. Deze organisatie probeerde inlichtingen te verzamelen over Duitsers en verraders. Henk verhuisde naar de Brigittenstraat in Utrecht waar de telefooncentrale was ondergebracht. Het verzet had sinds de Spoorwegstaking namelijk een eigen telefoonnetwerk aangelegd met dertig centrales. Koeriersters brachten de boodschappen die in zo'n centrale binnenkwamen naar de plaats van bestemming.
In dit archief zijn veel mededelingen en andere berichten van de leiding van de LO te vinden en verder wat correspondentie van Ruurd, een deel van de administratie van het verzetswerk en wat stukken ten behoeve van vervalsingen. Ook zijn er enkele stukken over de zuivering van het ambtenarencorps.
Henk Das was de oudste zoon in een gereformeerd gezin met zeven kinderen. Uit onvrede over interne conflicten bij de gereformeerde kerk, die ook tijdens de oorlog aanhielden, stapte Das over naar de hervormde kerk. In 1942, toen hij nog bij zijn ouders in de wijk Tuindorp in Utrecht woonde, raakte hij betrokken bij het verzet. Dat gebeurde via mensen die hij kende van de christelijke korfbalvereniging Door Vriendschap Sterk (DVS). Daar leerde hij ook zijn latere vrouw Tineke Vermeulen kennen. Ze verloofden zich in september 1942 en trouwden in 1948.
In oktober 1943 ging Das onder de schuilnaam 'Ruurd' de Utrechtse afdeling van de LO leiden, de in het voorjaar van dat jaar door 'tante Riek' (Helena Kuipers-Rietberg) en 'Frits de Zwerver' (dominee Slomp) opgerichte Landelijke Organisatie voor Hulp aan Onderduikers (LO) op. Zijn voorganger was even daarvoor opgepakt. Das zat toen al enkele maanden ondergedoken, ondermeer in Zeist. Later nam hij het werk voor de Centrale Inlichtingen Dienst (CID) erbij. Deze organisatie probeerde inlichtingen te verzamelen over Duitsers en verraders. Henk verhuisde naar de Brigittenstraat in Utrecht waar de telefooncentrale was ondergebracht. Het verzet had sinds de Spoorwegstaking namelijk een eigen telefoonnetwerk aangelegd met dertig centrales. Koeriersters brachten de boodschappen die in zo'n centrale binnenkwamen naar de plaats van bestemming.
In dit archief zijn veel mededelingen en andere berichten van de leiding van de LO te vinden en verder wat correspondentie van Ruurd, een deel van de administratie van het verzetswerk en wat stukken ten behoeve van vervalsingen. Ook zijn er enkele stukken over de zuivering van het ambtenarencorps.
TrefwoordDAS, H. A.; DIJKEMA, A.J.; UTRECHT; VERZETSGROEP, LO/LKP; VERZETSGROEP, CID; VERVALSINGSWERK; FINANCIERING VERZET; ONDERDUIK; ZUIVERINGEN
ObjectcategorieCollectie Das
Digitale versie
http://collectie.verzetsmuseum.org/digitale-bestanden/particuliere-archieven/4190_deel1_Map1.pdf
http://collectie.verzetsmuseum.org/digitale-bestanden/particuliere-archieven/4190_deel3_Map3.pdf
http://collectie.verzetsmuseum.org/digitale-bestanden/particuliere-archieven/4190_deel4_Map3.pdf
http://collectie.verzetsmuseum.org/digitale-bestanden/particuliere-archieven/4190_deel6_Omslag5.pdf
InventarisMap 1 administratie verzetswerk
-2x Boekje zegel-aanvragen provincie Utrecht [1x kopie], zd.
-Adresboek met ingevoegd 7 losse briefjes met adressen of verzoeken om informatie en 7 (pas)foto's, zd.
-Schrift Kampwerk met namen en ingevoegd een brief (dd. 05-12-1942) van Pier Arjen de Groot aan de heer De Ranitz over hun tijd in het Oranje Hotel. De Ranitz is waarschijnlijk Constant Johan Adriaan (Coen) de Ranitz (1905-1983), latere burgemeester van Utrecht en voorzitter van de stichting Oranje Hotel. Verder een los briefje betreffende financiën (dd. augustus 1944), een brief aan Ruurd (zd.), een brief van Jan aan Dirk (zd.), een afschrift van een kwitantie (dd. 10-10-1944), een overzicht van razzia's in Utrecht (dd. 15-03-1945) en een brief van André aan Ruurd (dd. 14-09-1944), zd.
-Schrift met namen en salarissen t/m december 1944, opgesteld door Huib, met ingevoegd een los briefje en 2 kwitanties, zd.
-Schrift met financiële informatie, zd.
-Brief van Ruurd, dd. 10-10-1944.
-Briefje met de naam V.d. Horst en verder aantallen en bedragen, zd.
-Brief van Karel aan Ruurd, zd.
-Briefje met meerdere korte berichtjes, betreffende de ondergedoken Sientje v.d. Laats, zd.
-Persoonsbewijs van Henk Das.
-Briefje 'Ruurd, Uitbetaald in District V over de maand Juli', zd. [niet aanwezig in digitale versie].
Map 2 vervalsingsmateriaal
-Anforderungszettel (niet ingevuld)
-Kaart met gegevens voor het persoonsbewijs, betreffende Henri Moot (met pasfoto), dd. 12-09-1944.
-3 Persoonsbewijzen, 1 leeg, 1 op naam van Gillus Jozephus Lauwers (zonder foto) en 1 op naam van Andries Muller (met foto), dd. 07-10-1943 en 21-07-1941.
-Deel van een ongeldig, deels verbrand persoonsbewijs.
-Kaart van het Gewestelijk Arbeidsbureau (GAB), niet ingevuld, wel met stempels, zd.
-Aanvrage om vergunning tot het aanstellen en te werk stellen van werknemers, niet ingevuld, wel gestempeld en getekend, zd.
-Duits briefje met stempel van de Dienststelle Feldpostnummer M 60719 E, dd. 18-01-1945.
-Aanvraagformulier voor een pas van de NS, niet ingevuld, zd.
-Kaart van het Werkspoor NV voor T. Heidemann, dd. 30-04-1943.
-Rekening van de Heidelberger Gutenberg-Druckerei te Den Haag, dd. 13-03-1944.
Los:
-Register van vermiste en ontvreemde persoonsbewijzen, paspoorten en andere identiteitspapieren, 2e jaargang No. 3, dd. 16-03-1944.
-Aanvulling op register No. 12, van 16 januari 1944 van vermiste en ontvreemde persoonsbewijzen, paspoorten en andere identiteitspapieren, dd. 01-02-1944.
Map 3 de LO en CID algemeen
-Inlichtingendienst LO, zd.
-Standpunt van de LO ten aanzien van plan F, dd. 03-05-1944.
-Losse bijlage, betreffende de Groote Raad Illegaliteit, dd. september 1944.
-Stuk van de evacuatiedienst Veenendaal, dd. 03-10-1944.
-Verzoek van het Centraal Bureau (CB) der LO namens de CID aan de plaatselijke leiders om lijsten van SD-medewerkers aan te leggen, dd. 18-10-1944.
-2x Inlichtingen uit Veenendaal, zd.
-Inlichtingen uit de regio Zuid-West Utrecht, dd. 23-10-1944.
-"Inlichtingen over de Landelijke Organisatie voor hulp aan onderduikers", Bijlage 1, dd. 27-10-1944.
-Algemeene Berichten Bijlage 1, zd.
-Beginselverklaring (met los nog een pagina 3), dd. 10-01-1945.
-Afschrift van een onderschepte brief, betreffende het zenden van politiepost, dd. 25-01-1945.
-Afschrift van een brief van Dirk (lid staf KP Utrecht), betreffende samenwerking OD en KP in het bevrijde gebied, zd.
-"Aan de Kwartiervoedingscommissies", betreffende de voedselverdeling, zd. [na 02-02-1945].
-Brief van het Bureau F.C.L.O., betreffende de stempelcatalogus, dd. 19-02-1945. Met opgeplakt een doorslag van een volgende brief, zd.
-2x Oproepen/slogans gericht op Duitse soldaten, zd.
-Mededeling van het Amsterdamsch Werk Comité aan alle ondergrondse organisaties in westelijk Nederland, dd. april 1945.
-2x Proclamatie van de gezamenlijke verzetsorganisaties in Nederland, betreffende de bevrijding, zd.
-2x Proclamatie aan de Binnenlandsche Strijdkrachten in het zojuis bevrijde Nederland door Prins Bernhard, dd. 06-05-1945.
-"Aan het bestuur van het NSF, de gewestelijke LO, de illegale pers", betreffende de oprichting van een Vereniging voor Oorlogsslachtoffers (VOS), zd. [naoorlogs].
-"Aan alle leden der verzetsbeweging en alle andere Nederlanders in Utrecht en omgeving, wie het lot der oorlogsslachtoffers ter harte gaat.", betreffende de oprichting van de VOS, zd. [naoorlogs].
-47x Mededelingen van het CB der LO, bijlagen bij mededelingen of mededelingen aan topleden (deels doorslagen), dd. 05-11-1944 t/m 07-05-1945 (met hiaten en dubbelen).
-3 Incomplete stukken met mededelingen en iets over de structuur van de KP.
-Getypt brief (6 pagina’s fotokopieën) van ‘Ruurd’ (schuilnaam van Henk Das) aan ‘Huug’. De brief is geschreven naar aanleiding van een door Huug gemiste afspraak met Das. In de brief spreekt Das Huug aan op de kwestie ‘Liana’ hetgeen verwijst naar de familie Liana uit Utrecht wiens adres een verblijfadres voor koeriersters was. Op dat adres werden echter (door de Sicherheitsdienst) als gevolg van het door Huug te lang aanhouden van het betreffende adres, meerdere koeriersters geraresteerd. Tevens geeft Das aan dat het contact tussen Top en provincie (verwijzend naar de verzetsorganisatie LO) niet goed verloopt, met stagnaties als gevolg. Das geeft als voorbeelden de verdeling van distributiekaarten, Ausweisen, de wachttijd voor valse Persoonsbewijzen. Das stelt dat organisatorische verklaringen binnen de LO voor zijn aan te wijzen, en verzoekt Huug deze op de volgende vergadering met de Top in te brengen, zd.
Omslag 4 zuivering
-Stuk betreffende de rol van de illegaliteit bij de zuivering, zd.
-Stuk over de illegaliteit na de oorlog en de zuivering van het ambtenarencorps, zd.
-2x "Binnenlandsch Bestuur", vragenlijst over het gedrag van hoofdambtenaren tijdens de oorlog i.v.m. zuivering van het ambtenarencorps, zd.
-Vragenlijst ingevuld voor H.P. baron van der Borch tot Verwolde van Vorden, burgemeester van De Bilt, en P.H. Damsté, gemeentesecretaris, dd. april 1945.
Omslag 5 overig
-Schrift met overgeschreven enkele pamfletten, open brieven en een beknop verslag van een NSB vergadering in Utrecht op 5 juni 1943, waar Mussert een toespraak hield.
-Tekening van een cel
-Politieblad nr. 25 (3p, afschrift), dd. 01-07-1944.
-Stuk van het Hoofd van Sectie VB, betreffende inundaties (4p), dd. 26-10-1944.
-2x Beschouwing "De Ontwikkeling der Illegaliteit", zd.
-Stichtingsbrief voor de Stichting "1940-1944", zd.
-2x Beschouwing over de voedselpositie in de provincie Utrecht, zd.
-Naoorlogse kranten artikel (fotokopie) ‘Postconcentratiesyndroom dwingt directeur Henk Das van Stichting ’40-’45 tot rust’
-3 Verklaringen (5 pagina’s fotokopie) betreffende Alfred Johan (''Fred') Dijkema, een door het verzet geliquideerde verrader. Utrecht, dd. 5-4-1944. 18-4-1944 en zd.
-Naoorlogs gedicht (fotokopie) “Klein Syndroom”, met aanhalingen uit het “Geuzenliedboek”, dd. 3-9-1973.
-Pagina blanco briefpapier van de Commissaris voor de belangen van de v,m. Nederlandse Weermacht.
-2x Boekje zegel-aanvragen provincie Utrecht [1x kopie], zd.
-Adresboek met ingevoegd 7 losse briefjes met adressen of verzoeken om informatie en 7 (pas)foto's, zd.
-Schrift Kampwerk met namen en ingevoegd een brief (dd. 05-12-1942) van Pier Arjen de Groot aan de heer De Ranitz over hun tijd in het Oranje Hotel. De Ranitz is waarschijnlijk Constant Johan Adriaan (Coen) de Ranitz (1905-1983), latere burgemeester van Utrecht en voorzitter van de stichting Oranje Hotel. Verder een los briefje betreffende financiën (dd. augustus 1944), een brief aan Ruurd (zd.), een brief van Jan aan Dirk (zd.), een afschrift van een kwitantie (dd. 10-10-1944), een overzicht van razzia's in Utrecht (dd. 15-03-1945) en een brief van André aan Ruurd (dd. 14-09-1944), zd.
-Schrift met namen en salarissen t/m december 1944, opgesteld door Huib, met ingevoegd een los briefje en 2 kwitanties, zd.
-Schrift met financiële informatie, zd.
-Brief van Ruurd, dd. 10-10-1944.
-Briefje met de naam V.d. Horst en verder aantallen en bedragen, zd.
-Brief van Karel aan Ruurd, zd.
-Briefje met meerdere korte berichtjes, betreffende de ondergedoken Sientje v.d. Laats, zd.
-Persoonsbewijs van Henk Das.
-Briefje 'Ruurd, Uitbetaald in District V over de maand Juli', zd. [niet aanwezig in digitale versie].
Map 2 vervalsingsmateriaal
-Anforderungszettel (niet ingevuld)
-Kaart met gegevens voor het persoonsbewijs, betreffende Henri Moot (met pasfoto), dd. 12-09-1944.
-3 Persoonsbewijzen, 1 leeg, 1 op naam van Gillus Jozephus Lauwers (zonder foto) en 1 op naam van Andries Muller (met foto), dd. 07-10-1943 en 21-07-1941.
-Deel van een ongeldig, deels verbrand persoonsbewijs.
-Kaart van het Gewestelijk Arbeidsbureau (GAB), niet ingevuld, wel met stempels, zd.
-Aanvrage om vergunning tot het aanstellen en te werk stellen van werknemers, niet ingevuld, wel gestempeld en getekend, zd.
-Duits briefje met stempel van de Dienststelle Feldpostnummer M 60719 E, dd. 18-01-1945.
-Aanvraagformulier voor een pas van de NS, niet ingevuld, zd.
-Kaart van het Werkspoor NV voor T. Heidemann, dd. 30-04-1943.
-Rekening van de Heidelberger Gutenberg-Druckerei te Den Haag, dd. 13-03-1944.
Los:
-Register van vermiste en ontvreemde persoonsbewijzen, paspoorten en andere identiteitspapieren, 2e jaargang No. 3, dd. 16-03-1944.
-Aanvulling op register No. 12, van 16 januari 1944 van vermiste en ontvreemde persoonsbewijzen, paspoorten en andere identiteitspapieren, dd. 01-02-1944.
Map 3 de LO en CID algemeen
-Inlichtingendienst LO, zd.
-Standpunt van de LO ten aanzien van plan F, dd. 03-05-1944.
-Losse bijlage, betreffende de Groote Raad Illegaliteit, dd. september 1944.
-Stuk van de evacuatiedienst Veenendaal, dd. 03-10-1944.
-Verzoek van het Centraal Bureau (CB) der LO namens de CID aan de plaatselijke leiders om lijsten van SD-medewerkers aan te leggen, dd. 18-10-1944.
-2x Inlichtingen uit Veenendaal, zd.
-Inlichtingen uit de regio Zuid-West Utrecht, dd. 23-10-1944.
-"Inlichtingen over de Landelijke Organisatie voor hulp aan onderduikers", Bijlage 1, dd. 27-10-1944.
-Algemeene Berichten Bijlage 1, zd.
-Beginselverklaring (met los nog een pagina 3), dd. 10-01-1945.
-Afschrift van een onderschepte brief, betreffende het zenden van politiepost, dd. 25-01-1945.
-Afschrift van een brief van Dirk (lid staf KP Utrecht), betreffende samenwerking OD en KP in het bevrijde gebied, zd.
-"Aan de Kwartiervoedingscommissies", betreffende de voedselverdeling, zd. [na 02-02-1945].
-Brief van het Bureau F.C.L.O., betreffende de stempelcatalogus, dd. 19-02-1945. Met opgeplakt een doorslag van een volgende brief, zd.
-2x Oproepen/slogans gericht op Duitse soldaten, zd.
-Mededeling van het Amsterdamsch Werk Comité aan alle ondergrondse organisaties in westelijk Nederland, dd. april 1945.
-2x Proclamatie van de gezamenlijke verzetsorganisaties in Nederland, betreffende de bevrijding, zd.
-2x Proclamatie aan de Binnenlandsche Strijdkrachten in het zojuis bevrijde Nederland door Prins Bernhard, dd. 06-05-1945.
-"Aan het bestuur van het NSF, de gewestelijke LO, de illegale pers", betreffende de oprichting van een Vereniging voor Oorlogsslachtoffers (VOS), zd. [naoorlogs].
-"Aan alle leden der verzetsbeweging en alle andere Nederlanders in Utrecht en omgeving, wie het lot der oorlogsslachtoffers ter harte gaat.", betreffende de oprichting van de VOS, zd. [naoorlogs].
-47x Mededelingen van het CB der LO, bijlagen bij mededelingen of mededelingen aan topleden (deels doorslagen), dd. 05-11-1944 t/m 07-05-1945 (met hiaten en dubbelen).
-3 Incomplete stukken met mededelingen en iets over de structuur van de KP.
-Getypt brief (6 pagina’s fotokopieën) van ‘Ruurd’ (schuilnaam van Henk Das) aan ‘Huug’. De brief is geschreven naar aanleiding van een door Huug gemiste afspraak met Das. In de brief spreekt Das Huug aan op de kwestie ‘Liana’ hetgeen verwijst naar de familie Liana uit Utrecht wiens adres een verblijfadres voor koeriersters was. Op dat adres werden echter (door de Sicherheitsdienst) als gevolg van het door Huug te lang aanhouden van het betreffende adres, meerdere koeriersters geraresteerd. Tevens geeft Das aan dat het contact tussen Top en provincie (verwijzend naar de verzetsorganisatie LO) niet goed verloopt, met stagnaties als gevolg. Das geeft als voorbeelden de verdeling van distributiekaarten, Ausweisen, de wachttijd voor valse Persoonsbewijzen. Das stelt dat organisatorische verklaringen binnen de LO voor zijn aan te wijzen, en verzoekt Huug deze op de volgende vergadering met de Top in te brengen, zd.
Omslag 4 zuivering
-Stuk betreffende de rol van de illegaliteit bij de zuivering, zd.
-Stuk over de illegaliteit na de oorlog en de zuivering van het ambtenarencorps, zd.
-2x "Binnenlandsch Bestuur", vragenlijst over het gedrag van hoofdambtenaren tijdens de oorlog i.v.m. zuivering van het ambtenarencorps, zd.
-Vragenlijst ingevuld voor H.P. baron van der Borch tot Verwolde van Vorden, burgemeester van De Bilt, en P.H. Damsté, gemeentesecretaris, dd. april 1945.
Omslag 5 overig
-Schrift met overgeschreven enkele pamfletten, open brieven en een beknop verslag van een NSB vergadering in Utrecht op 5 juni 1943, waar Mussert een toespraak hield.
-Tekening van een cel
-Politieblad nr. 25 (3p, afschrift), dd. 01-07-1944.
-Stuk van het Hoofd van Sectie VB, betreffende inundaties (4p), dd. 26-10-1944.
-2x Beschouwing "De Ontwikkeling der Illegaliteit", zd.
-Stichtingsbrief voor de Stichting "1940-1944", zd.
-2x Beschouwing over de voedselpositie in de provincie Utrecht, zd.
-Naoorlogse kranten artikel (fotokopie) ‘Postconcentratiesyndroom dwingt directeur Henk Das van Stichting ’40-’45 tot rust’
-3 Verklaringen (5 pagina’s fotokopie) betreffende Alfred Johan (''Fred') Dijkema, een door het verzet geliquideerde verrader. Utrecht, dd. 5-4-1944. 18-4-1944 en zd.
-Naoorlogs gedicht (fotokopie) “Klein Syndroom”, met aanhalingen uit het “Geuzenliedboek”, dd. 3-9-1973.
-Pagina blanco briefpapier van de Commissaris voor de belangen van de v,m. Nederlandse Weermacht.